Vizita e Princit të Kurorës së Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman, në Shtetet e Bashkuara, ku u takua me presidentin Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë, ka sjellë sërish në qendër të vëmendjes çështjen e shitjes së avionëve luftarakë F-35 – një kërkesë që Riadi e ka ndjekur prej vitesh. Kjo është vizita e tij e parë në SHBA pas vitit 2018 dhe konsiderohet shenjë e marrëdhënieve të ngrohta mes administratës amerikane dhe Arabisë Saudite.
Një nga çështjet kyçe të diskutimit është plani për shitjen e deri në 48 avionëve F-35 mbretërisë saudite, një kërkesë që administratat e mëparshme amerikane e kishin refuzuar, pjesërisht për shkak të kundërshtimeve nga Izraeli.
F-35 është një familje avionësh luftarakë të gjeneratës së fundit, prodhuar nga kompania amerikane Lockheed Martin, të cilët njihen si ndër më të avancuarit në botë për shkak të aftësive të tyre “stealth” – fshehjes nga radarët dhe sistemet e tjera të zbulimit. Avioni kombinon teknologjinë e padukshmërisë, sensorët inteligjentë dhe kompjuterizimin me shpejtësi të lartë, duke i mundësuar pilotit të mbledhë dhe analizojë informacion në kohë reale dhe të sulmojë objektivat përpara se kundërshtari t’i detektojë.
F-35 prodhohet në disa versione, si F-35A që përdoret nga shumica e vendeve dhe që ngrihet nga pista standarde, apo F-35B, versioni që mund të ngrihet në hapësirë të shkurtër dhe të ulet vertikalisht, i përdorur nga Italia, Japonia, Singapori, Britania e Madhe dhe SHBA-ja. Ekziston edhe versioni F-35C i dedikuar për operime nga aeroplanmbajtëset. Izraeli zotëron versionin e personalizuar F-35I “Adir”, të pajisur me teknologji vendore shtesë dhe mundësi modifikimi të sistemit operativ për përdorimin e armëve izraelite.
Arabia Saudite, që prej dekadash është një nga blerësit më të mëdhenj të armëve amerikane, kërkon futjen në programin F-35 për të modernizuar fuqinë e saj ajrore dhe për të forcuar pozicionin strategjik në Lindjen e Mesme. Edhe pse marrëdhëniet me Iranin sot janë të qeta, dy vendet historikisht janë parë si rivalë, dhe konflikti i ngrirë me rebelët Houthi në Jemen mbetet potencial për tensione të reja.
Megjithëse Kongresi amerikan mund të bllokojë marrëveshjen edhe nëse presidenti jep miratimin, Trump u shpreh publikisht se synon të ecë përpara me shitjen, duke hedhur poshtë kritikat për Arabinë Saudite dhe rolin e princit të kurorës, përfshirë lidhur me vrasjen e gazetarit Jamal Khashoggi në vitin 2018 – çështje që kishte tensionuar marrëdhëniet veçanërisht gjatë presidencës së Joe Biden.
Po ashtu, Trump i la pak vend politikës tradicionale amerikane për ruajtjen e “epërsisë ushtarake cilësore” të Izraelit në rajon, duke deklaruar se Arabia Saudite do të marrë të njëjtin tip F-35 që përdor Izraeli – edhe pse Riadi ende nuk ka nënshkruar Abraham Accords dhe nuk ka vendosur marrëdhënie zyrtare me Izraelin.
Çështja F-35 pritet të vazhdojë të jetë një pikë kyçe në diplomacinë rajonale dhe në marrëdhëniet SHBA-Arabia Saudite, me ndikim të drejtpërdrejtë në balancat gjeopolitike të Lindjes së Mesme.
(Burimi: Aljazeera)
