Rreth 1,200 satelitë të Starlink u kanë dhënë shkencëtarëve një mënyrë të re për të parë një pjesë të atmosferës që deri tani ka qenë tepër e vështirë për t’u matur. Zbulimi mund të ndihmojë jo vetëm shkencën, por edhe të shmangë përplasjet në orbitën e Tokës, ku trafiku po shtohet me shpejtësi.
Hapësira rreth Tokës po bëhet gjithnjë e më e mbushur. Mijëra satelitë aktivë, së bashku me sasi të mëdha mbetjesh hapësinore, lëvizin në orbitë me shpejtësi shumë të larta dhe edhe një gabim relativisht i vogël në parashikimin e trajektores së tyre mund të ketë pasoja.
Tani, shkencëtarët e Universitetit të Kiotos në Japoni kanë gjetur një mënyrë interesante për ta kuptuar më mirë mjedisin ku lëvizin këta satelitë: kanë përdorur vetë satelitët Starlink si instrumente për të matur atmosferën.
Studiuesit analizuan të dhënat orbitale të rreth 1,200 satelitëve Starlink dhe arritën të rindërtojnë ndryshimet e dendësisë së atmosferës rreth 500 kilometra mbi sipërfaqen e Tokës.
Atmosfera nuk mbaron aty ku duket
Edhe qindra kilometra mbi Tokë ekzistojnë ende gjurmë jashtëzakonisht të holla të atmosferës.
Pjesa që interesoi studiuesit quhet termosferë dhe shtrihet afërsisht nga 100 deri në 1,000 kilometra mbi sipërfaqen e planetit. Më shumë se 99% e atmosferës së sipërme në këtë zonë përbëhet nga gazra elektrikisht neutralë.
Pikërisht kjo e bën termosferën të vështirë për t’u vëzhguar.
Jonosfera, e cila përmban gaz të jonizuar, mund të studiohet më lehtë sepse ndikon në përhapjen e valëve radio. Por matja e gazit neutral të termosferës është shumë më e komplikuar.
Megjithatë, edhe pse jashtëzakonisht e rralluar, kjo atmosferë ushtron rezistencë mbi satelitët.
Me kalimin e kohës, kjo rezistencë i ngadalëson dhe ndryshon gradualisht orbitën e tyre.
Dhe pikërisht këtë efekt përdorën shkencëtarët.
1,200 satelitë shndërrohen në sensorë
Në vend që të dërgonin një instrument të posaçëm për të matur termosferën, studiuesit përdorën informacionin publik mbi orbitat e satelitëve Starlink.
Ata analizuan mënyrën se si rezistenca atmosferike ndikonte në ndryshimin gradual të orbitave të rreth 1,200 satelitëve që fluturonin në lartësinë 482 kilometra.
Më pas përdorën një metodë të quajtur tomografi.
Parimi është i ngjashëm me teknikat që përdoren në imazherinë mjekësore: shumë matje të marra nga pozicione të ndryshme kombinohen për të rindërtuar një pamje të një strukture që nuk mund të shihet drejtpërdrejt.
Rezultati ishte një hartë dydimensionale e dendësisë së termosferës, sipas gjerësisë dhe gjatësisë gjeografike, në një lartësi prej rreth 500 kilometrash.
Sipas ekipit të Universitetit të Kiotos, bëhet fjalë për analizën e parë tomografike të këtij lloji.
Dhe rezultatet nuk mbetën vetëm teorike. Modelet e dendësisë së atmosferës të nxjerra nga Starlink treguan përputhje të fortë me matjet e satelitëve SWARM të Agjencisë Evropiane të Hapësirës (ESA).
Pse ka rëndësi?
Arsyeja është shumë praktike.
Kur inxhinierët përpiqen të parashikojnë se ku do të ndodhet një satelit pas disa orësh apo ditësh, duhet të dinë sa më saktë se çfarë rezistence atmosferike do të hasë ai.
Nëse dendësia reale e atmosferës ndryshon nga ajo e parashikuar, ndryshon edhe orbita e satelitit.
Në një hapësirë ku ndodhen mijëra objekte, këto diferenca bëhen gjithnjë e më të rëndësishme.
Një hartë më e saktë e termosferës mund të përmirësojë parashikimin e orbitave dhe, për rrjedhojë, të ndihmojë në uljen e rrezikut të përplasjeve mes satelitëve ose me mbetjet hapësinore.
Starlink si një rrjet shkencor global
Gjёja mё interesante e studimit është se një konstelacion satelitësh i ndërtuar kryesisht për internetin mund të funksionojë njëkohësisht si një rrjet i madh sensorësh të atmosferës.
Në një studim të mëparshëm, i njëjti ekip kishte përdorur të dhënat orbitale të Starlink për të parë se si dendësia e termosferës ndryshonte me kohën dhe lartësinë.
Këtë herë shkencëtarët shtuan edhe dimensionin horizontal, duke parë se si ajo ndryshon nga një zonë gjeografike në tjetrën.
Hapi tjetër mund të jetë edhe më i rëndësishëm: përdorimi i metodës për të prodhuar matje pothuajse në kohë reale të atmosferës rreth satelitëve.
Kjo do të mund të ndihmonte jo vetëm në përcaktimin më të saktë të orbitave, por edhe në parashikimin e motit hapësinor.
Me mijëra satelitë të rinj që pritet të vendosen në orbitë gjatë viteve të ardhshme, aftësia për të ditur me saktësi se çfarë po ndodh qindra kilometra mbi kokat tona po bëhet gjithnjë e më e rëndësishme.
Dhe në këtë rast, mijëra satelitët që po e bëjnë orbitën më të populluar mund të bëhen njëkohësisht edhe mjeti që na ndihmon ta bëjmë atë më të sigurt.
Burimi: ScienceDaily
