Ka njerëz që jetojnë gjatë dhe ka të tjerë që, përtej jetëgjatësisë, arrijnë të bëhen pjesë e kujtesës së një kombi. Luan Omari u përkiste të dyjave.
I lindur më 10 qershor 1925, ai përshkoi më shumë se një shekull histori shqiptare, duke qenë dëshmitar i ndryshimeve të mëdha politike, shoqërore dhe institucionale që formësuan Shqipërinë moderne. Nga vitet e monarkisë te Lufta e Dytë Botërore, nga dekadat e regjimit komunist te shembja e tij dhe ndërtimi i institucioneve demokratike, Omari jetoi në disa epoka, por mbeti i lidhur me një pasion të pandryshuar: studimin e shtetit, të ligjit dhe të institucioneve.
Lajmin e ndarjes së tij nga jeta e bëri të ditur Akademia e Shkencave e Shqipërisë, institucioni të cilit Omari i përkiste që nga themelimi dhe ku kishte ushtruar edhe detyrat e sekretarit shkencor dhe të zëvendëskryetarit.
Por Luan Omari ishte shumë më tepër sesa një akademik me një jetë të gjatë. Ai ishte një prej atyre profesorëve që nuk e matën kontributin e tyre vetëm me librat e botuar, titujt shkencorë apo funksionet e mbajtura, por edhe me brezat e juristëve që formuan.
Një jetë mes librave, ligjit dhe historisë
Luan Omari lindi në Tiranë, në një familje me tradita kulturore dhe arsimore. Fëmijëria dhe rinia e tij u zhvilluan në një Shqipëri që ende po ndërtonte institucionet e veta moderne.
Një pjesë të arsimit të hershëm e kreu në Bari të Italisë, ndërsa maturën në gjimnazin e Tiranës. Më pas ndoqi studimet juridike në Beograd dhe Sofje, ku u diplomua në shkencat juridike.
Formimi i tij në disa mjedise arsimore europiane do të ndikonte në mënyrën se si ai e konceptonte dhe studionte të drejtën, jo thjesht si një tërësi normash, por edhe si shprehje të zhvillimit historik dhe institucional të shoqërisë.
Karriera e tij akademike u lidh ngushtë me Universitetin e Tiranës dhe me konsolidimin e arsimit juridik shqiptar. Fillimisht docent i së drejtës publike në Institutin e Lartë Juridik, më pas profesor i Teorisë së Shtetit dhe së Drejtës dhe i së Drejtës Publike, ai do të drejtonte për gati dy dekada Fakultetin e Drejtësisë.
Në auditorët ku ligjëroi, kaluan breza studentësh që më vonë do të bëheshin gjyqtarë, prokurorë, avokatë, pedagogë, studiues dhe drejtues institucionesh.
Për shumë prej tyre, emri i Luan Omarit mbeti i lidhur me formimin universitar dhe me traditën e shkollës shqiptare të jurisprudencës.
Profesori që i mbijetoi epokave
Të jetosh 101 vjet do të thotë të shohësh botën të ndryshojë rrënjësisht. Por për një jurist si Luan Omari, kjo jetëgjatësi kishte një dimension tjetër: ai pati mundësinë të studionte dhe të përjetonte nga afër transformimin e vetë konceptit të shtetit dhe të së drejtës në Shqipëri.
I formuar në një kohë kur vendi kishte një traditë ende të re të arsimit të lartë juridik, Omari u bë pjesë e brezit që ndërtoi dhe konsolidoi mësimdhënien universitare të së drejtës.
Pas ndryshimeve politike të viteve ’90, ai vijoi të ishte i pranishëm në debatet mbi reformimin e institucioneve dhe ndërtimin e rendit të ri kushtetues.
Luan Omari mori pjesë në proceset dhe diskutimet për hartimin e Kushtetutës së Shqipërisë dhe të ligjeve kushtetuese pas rënies së regjimit komunist.
Ai e përfaqësoi Shqipërinë edhe në Komisionin e Venecias, organin këshillimor të Këshillit të Europës për çështjet kushtetuese, demokracinë dhe shtetin e së drejtës.
Ky angazhim i dha veprimtarisë së tij një dimension që shkonte përtej auditorëve universitarë dhe studimeve akademike, duke e lidhur me zhvillimet kushtetuese dhe institucionale të Shqipërisë demokratike.
Një bibliotekë e tërë mendimi juridik
Luan Omari la pas një trashëgimi të gjerë shkencore, të përbërë nga studime, monografi dhe botime mbi historinë e shtetit shqiptar, të drejtën publike, të drejtën kushtetuese dhe zhvillimin e institucioneve.
Në qendër të punës së tij qëndronte marrëdhënia mes shtetit, ligjit dhe shoqërisë, si dhe mënyra se si institucionet juridike formohen dhe ndryshojnë në rrjedhën e historisë.
Përmes veprës së tij, ai kontribuoi në ndërtimin e një literature juridike në gjuhën shqipe, në një fushë ku përgatitja e brezave të rinj kërkonte jo vetëm njohjen e legjislacionit, por edhe kuptimin e themeleve teorike dhe historike të së drejtës.
Në vitin 2016, Akademia e Shkencave e Shqipërisë e nderoi me Çmimin e Karrierës Akademike, ndërsa në vitin 2020 Presidenti i Republikës i akordoi Dekoratën “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”, në vlerësim të kontributit të tij në shkencat juridike dhe jetën akademike shqiptare.
Megjithatë, përtej dekoratave dhe titujve, trashëgimia e tij më e qëndrueshme mbetet ajo që nuk mund të përmblidhet në një jetëshkrim: dijet e përcjella, studentët e formuar dhe ndikimi i një pune shkencore të shtrirë në disa breza.
Lamtumira e një shekulli
Me vdekjen e Luan Omarit, Shqipëria përcjell një nga dëshmitarët e fundit të një shekulli të tërë të historisë së saj intelektuale.
Në kuptimin simbolik, ai ishte një nga juristët e fundit të një shkolle të vjetër akademike, të formuar në një epokë kur libri, studimi i gjatë dhe përkushtimi ndaj universitetit përbënin shtyllat e jetës së një profesori.
Ai i përkiste një brezi për të cilin autoriteti akademik ndërtohej ndër vite, përmes punës kërkimore, mësimdhënies dhe kontributit në institucionet e dijes.
Sot, në moshën 101-vjeçare, Luan Omari largohet nga kjo botë për t’iu bashkuar, në kujtesën e historisë shqiptare, figurave të shquara të intelektualizmit që lanë pas libra, ide, institucione dhe breza nxënësish.
Por jeta e një profesori nuk përfundon domosdoshmërisht me vdekjen e tij. Ajo vazhdon në veprat që mbeten në biblioteka, në dijet që përcillen nga një brez te tjetri dhe në kujtesën e atyre që patën fatin të mësonin prej tij.
Luan Omari nuk ishte thjesht një jurist që jetoi një shekull. Ai ishte një jurist që la gjurmë në historinë e një shekulli.
Dhe ndoshta kjo është mënyra më domethënëse për të kujtuar një jetë të gjatë, të kaluar mes ligjit, librave dhe universitetit.
Homazhet në Akademinë e Shkencave
Akademia e Shkencave e Shqipërisë ka njoftuar se ceremonia e nderimit të akademik Luan Omarit do të zhvillohet më 30 tetor 2026.
Në orën 10:00 do të mbahet Akademia Solemne në sallën “Aleks Buda”, ndërsa nga ora 11:00 deri në 13:00 do të zhvillohen homazhet.
Në orën 13:00, kryetari i Akademisë së Shkencave, akademik Skënder Gjinushi, do të mbajë fjalën e lamtumirës.
Me ndarjen nga jeta të Luan Omarit, bota akademike shqiptare humbet një prej figurave të saj historike, ndërsa jurisprudenca shqiptare një prej profesorëve që kontribuuan në formimin dhe zhvillimin e saj.
I paharruar kujtimi i akademik Luan Omarit.
