Më 17 janar 1468, në Lezhë u shua jeta e Gjergj Kastriot Skënderbeut. Por ajo ditë nuk shënoi fundin e një udhëheqësi – shënoi lindjen e një figure që do të mbetej përgjithmonë në themelin e identitetit shqiptar. Sot, pas më shumë se pesë shekujsh, kjo datë kujtohet jo thjesht si përvjetor historik, por si momenti kur qëndresa shqiptare mori emër dhe simbol.
Edhe pse data e lindjes së Skënderbeut mbetet e pasaktë – historikisht përmendet viti 1405 dhe disa burime sugjerojnë 6 majin – data e vdekjes së tij është e dokumentuar qartë: 17 janar 1468, në qytetin e Lezhës. Në këtë ditë, në Shqipëri organizohen homazhe, konferenca, aktivitete akademike dhe ceremoniale, që rikujtojnë jo vetëm figurën e tij historike, por edhe domethënien e qëndresës shqiptare.
Gjergj Kastrioti lindi në veri të Shqipërisë, biri i princit Gjon Kastrioti. I marrë peng nga Perandoria Osmane në moshë të re, ai u rrit dhe u edukua në oborrin osman, ku u konvertua në Islam dhe mori emrin Iskander, si dhe titullin “bej” – prej nga buron emri Skënderbeu. Por fati i tij do të ndryshonte rrënjësisht në vitin 1443, kur gjatë një beteje në Nish, ai braktisi ushtrinë osmane dhe u kthye në atdhe për t’iu bashkuar kryengritjes shqiptare.
Ai riktheu pronat e familjes, përqafoi sërish krishterimin dhe në vitin 1444 organizoi Besëlidhjen e Lezhës, duke bashkuar princërit shqiptarë nën një komandë të vetme. Për më shumë se dy dekada, Skënderbeu udhëhoqi një nga rezistencat më të suksesshme të Evropës mesjetare, duke zmbrapsur vazhdimisht ushtritë e sulltanëve Murat II dhe Mehmed II, në një kohë kur Perandoria Osmane ishte fuqia më e madhe ushtarake e kontinentit.
Qëndresa e tij e bëri Skënderbeun figurë të admiruar në gjithë botën perëndimore. Ai u mbështet nga Mbretëria e Napolit, Venediku dhe Selia e Shenjtë, ndërsa Papa Kaliksi III e emëroi “Kapiten i Përgjithshëm i Kishës”, duke e cilësuar mburojë të krishtёrimit në Ballkan.
Deri në fund të jetës, Skënderbeu nuk u dorëzua kurrë. Vetëm pas vdekjes së tij, qëndresa shqiptare u dobësua dhe pak vite më vonë Kruja ra, duke hapur një periudhë të gjatë sundimi osman mbi Shqipërinë. Por figura e tij mbeti e gjallë në kujtesën popullore, në këngë, legjenda dhe histori, si simbol i lirisë dhe dinjitetit kombëtar.
Sot, Skënderbeu nuk është vetëm një personazh historik. Ai është themeli i identitetit shqiptar, emri që bashkon brezat dhe simboli që kujton se një vend i vogël mund të qëndrojë përballë perandorive, nëse ka vullnet dhe udhëheqje.
