Nga kontrasT.al
Më 17 shkurt është depozituar në Kuvend Plani Vjetor 2026 për zbatimin e Programit të Statistikave Zyrtare 2022–2026, një dokument në pamje të parë teknik, por që në thelb përcakton çfarë do të dimë për ekonominë dhe shoqërinë shqiptare vitin e ardhshëm. Ai ka kaluar në Komisionin e Ekonomisë dhe është ende në pritje të miratimit përfundimtar. Në një kohë kur debati publik dominohet nga shifra të përzgjedhura sipas interesit politik të ditës, ky plan është në fakt “busulla” që duhet të orientojë politikat publike, jo t’i justifikojë ato.
Plani parashikon një volum të konsiderueshëm aktivitetesh statistikore për vitin 2026, me fokus në harmonizimin me standardet e Eurostat dhe thellimin e metodologjive ekzistuese. Në listë përfshihet Censi i Bujqësisë, përditësimi i klasifikimit të shpenzimeve familjare sipas COICOP 2018, zgjerimi i vrojtimeve për turizmin, publikimi i Indeksit të Kostos së Punës, përmirësime në Indeksin e Harmonizuar të Çmimeve të Konsumit, si dhe zhvillime në llogaritë kombëtare, përfshirë PBB-në tremujore sipas metodës së të ardhurave. Parashikohet gjithashtu vazhdimi i anketave mbi të ardhurat dhe kushtet e jetesës, si dhe vrojtime për çështje sociale, përfshirë dhunën ndaj grave dhe vajzave.
Në aspektin formal, këto janë hapa pozitivë. Harmonizimi me standardet europiane rrit krahasueshmërinë e të dhënave, forcon besueshmërinë ndërkombëtare dhe i jep Shqipërisë një profil më të qartë statistik në procesin e integrimit. Indeksi i Kostos së Punës, për shembull, është një instrument i rëndësishëm për të kuptuar presionet mbi tregun e punës dhe konkurrueshmërinë e ekonomisë. Censi i Bujqësisë mund të ndihmojë në riorientimin e politikave të mbështetjes për fermerët, ndërsa përmirësimet në HICP dhe në llogaritë kombëtare e bëjnë më të qartë panoramën makroekonomike.
Por problemi nuk është te lista e aktiviteteve. Problemi është te mënyra si këto të dhëna përdoren dhe interpretohen. Në realitetin shqiptar, statistikat shpesh kthehen në armë retorike. Një rritje e PBB-së prezantohet si sukses i përgjithshëm, pa u shpjeguar se si shpërndahet ajo rritje dhe nëse prek realisht mirëqenien e familjeve. Një normë papunësie e ulur përdoret si provë për përmirësim struktural, pa analizuar cilësinë e punësimit, informalitetin apo stabilitetin e kontratave. Inflacioni mesatar përmendet si tregues teknik, ndërsa përballueshmëria reale e shportës bazë për familjet me të ardhura të ulëta mbetet në hije.
Plani 2026 jep instrumentet për të matur më mirë realitetin, por nuk garanton që ai realitet do të paraqitet me ndershmëri të plotë. Për shembull, të dhënat mbi të ardhurat dhe kushtet e jetesës janë thelbësore për të kuptuar varfërinë dhe pabarazinë, por shpesh komunikimi publik fokusohet te një tregues i vetëm, duke shmangur analizën e thelluar të grupeve më vulnerabël. Po kështu, zgjerimi i statistikave për turizmin është i dobishëm, por pa lidhje të drejtpërdrejtë me ndikimin në të ardhurat e familjeve lokale, investimet dhe qëndrueshmërinë e sektorit, ai rrezikon të mbetet një tabelë me hyrje-dalje vizitorësh.
Nëse statistikat duhet të jenë busull, atëherë ato duhet të shërbejnë për të orientuar vendimmarrjen në secilën fushë: bujqësi, punë, çmime, strehim, mirëqenie sociale, arsim, shëndetësi. Kjo nënkupton jo vetëm prodhim të të dhënave, por edhe analizë më të thelluar të përballueshmërisë së jetesës, pabarazisë rajonale, cilësisë së punës, kostos reale të strehimit dhe ndikimit të migracionit në strukturën demografike. Janë këto tregues që tregojnë nëse ekonomia rritet vetëm në letër apo përkthehet në përmirësim konkret të jetës së qytetarëve.
Plani Vjetor 2026 është, në thelb, një dokument teknik me pasoja politike. Ai vendos çfarë do të matet dhe si do të matet Shqipëria. Anët pozitive janë të qarta: rritje e standardeve, zgjerim i treguesve, harmonizim me BE-në dhe përpjekje për më shumë cilësi metodologjike. Por sfida e vërtetë nuk është prodhimi i statistikave; është përdorimi i tyre si instrument transparence dhe korrigjimi politikash, jo si dekor për narrativat e momentit. Në fund, shifrat mund të dalin “mirë” ose “keq”, por roli i tyre nuk është të kënaqin askënd – është të tregojnë realitetin ashtu siç është dhe të detyrojnë politikën të përballet me të.
