Faji është një nga emocionet më të pakëndshme që përjetojmë, por edhe një nga më universalët. Ai nuk i përket vetëm atyre që kanë kryer gabime të rënda; shfaqet në forma të ndryshme gjatë gjithë jetës, shpesh edhe për gjëra të vogla, për mosveprime, apo madje për situata ku realisht nuk kemi asnjë faj. Psikologia Krystine I. Batcho thekson se faji është një emocion kompleks, që mund të lindë si nga shkelja e rregullave shoqërore, ashtu edhe nga shkelja e standardeve tona personale morale. Ndonjëherë mjafton ndjesia se “duhej të kisha bërë më shumë” për ta ndezur atë.
Një mënyrë për ta kuptuar funksionin e fajit është të imagjinojmë një botë ku ai nuk ekziston. Në pamje të parë, do të dukej si një botë më e qetë. Por mungesa e plotë e fajit nuk është gjithmonë shenjë pafajësie. Studimet tregojnë se individët që nuk ndiejnë aspak faj apo pendesë shpesh shfaqin tipare antisociale dhe kanë më shumë gjasa të përfshihen në sjellje të rrezikshme apo të dëmshme për të tjerët. Në këtë kuptim, faji ka një rol mbrojtës: ai na ndalon, na bën të reflektojmë dhe na pengon të kalojmë kufij që mund të lëndojnë dikë tjetër.
Megjithatë, jo çdo ndjenjë faji është e dobishme. Ai bëhet problematik kur është i tepruar, i pamerituar apo i vazhdueshëm. Kur dikush e interpreton çdo ngjarje negative si pasojë të pamjaftueshmërisë së vet, faji mund të kthehet në një barrë të rëndë psikologjike. Në raste të tilla, ai lidhet me depresionin, me ndjenja pavlefshmërie dhe me izolimin social. Ka njerëz që ndihen fajtorë për gjëra që nuk janë nën kontrollin e tyre – për sëmundjen, për varësinë e një të afërmi, apo edhe për probleme globale si varfëria apo lufta. Ky lloj faji nuk shërben për rritje, por për vetë-dënim.
Aty ku faji është i shëndetshëm, ai mund të shndërrohet në një forcë transformuese. Ai na shtyn të kërkojmë falje, të bëjmë riparime dhe të tregojmë më shumë empati. Mund të na motivojë të ndihmojmë të tjerët, të përfshihemi në veprime prosociale dhe të rishikojmë vlerat tona. Në vend që të na zhysë në vetëurrejtje, ai mund të na çojë drejt reflektimit dhe rritjes personale. Në këtë kuptim, faji është si një udhëkryq: ose na drejton drejt izolimit dhe vetëvlerësimit të ulët, ose na shtyn të ndërtojmë një version më të pjekur dhe më të ndërgjegjshëm të vetes.
Përballja konstruktive me fajin kërkon vetëdije dhe vetë-dhembshuri. Kur është e mundur, kërkimi i faljes dhe riparimi i dëmit janë hapa të rëndësishëm. Po aq e rëndësishme është të analizojmë nëse ndjenja jonë e fajit është e bazuar në fakte apo në perceptime të shtrembëruara. Të mësosh të falësh veten, pa mohuar përgjegjësinë, është një proces i vështirë, por çlirues. Në vend që të përpiqemi ta zhdukim plotësisht fajin, mund ta përdorim si sinjal për të vepruar ndryshe dhe për të jetuar me më shumë integritet.
Në fund, ndoshta pyetja nuk është nëse duhet të ndihemi fajtorë apo jo, por çfarë bëjmë me atë ndjenjë. Faji mund të na rëndojë, por mund edhe të na forcojë. Ai është dëshmi e aftësisë sonë për empati dhe ndërgjegje morale. Dhe kur arrijmë ta transformojmë në veprim pozitiv, ai pushon së qeni barrë dhe kthehet në një mjet për rritje dhe kuptim më të thellë të vetes.
(Burimi: Psychology Today)
