Prej disa vitesh, studime të ndryshme kanë nxitur një debat të fortë: a po bie inteligjenca mesatare e njerëzve, veçanërisht në vendet e zhvilluara? Të dhënat statistikore sugjerojnë se, të paktën në Shtetet e Bashkuara, rezultatet mesatare të testeve të inteligjencës (IQ) nuk po rriten më si dikur dhe në disa fusha madje kanë pësuar rënie.
Për dekada të tëra, shkencëtarët vunë re të kundërtën. Gjatë gjithë shekullit XX, IQ-ja mesatare u rrit vazhdimisht, një fenomen i njohur si “efekti Flynn”, i lidhur me përmirësimin e arsimit, ushqyerjes, shëndetit dhe kushteve të jetesës. Por në vitin 2017, studiuesi James Flynn vuri re për herë të parë një përmbysje të këtij trendi.
Një studim i publikuar në vitin 2023 nga Universiteti Northwestern dhe Universiteti i Oregonit tregoi se mes viteve 2006 dhe 2018 kishte rënie në fusha si logjika, fjalori, arsyetimi matematikor dhe ai analogjik. Vetëm aftësitë hapësinore rezultuan në rritje. Studiuesit sugjerojnë se njerëzimi mund të ketë arritur një “tavan kognitiv”, por kritikët vënë në dukje se shifrat tregojnë jo thjesht një ngadalësim, por një rënie reale.
Një nga shpjegimet më të përmendura lidhet me ndikimin e teknologjisë. Telefonat inteligjentë dhe kompjuterët kanë marrë përsipër shumë funksione mendore, nga kujtesa te llogaritjet dhe orientimi. Kjo ka reduktuar nevojën për përpjekje të vazhdueshme mendore, duke ngritur dyshime se inteligjenca nuk është më një avantazh evolucionar si dikur.
Megjithatë, vetë testet e IQ-së mbeten të diskutueshme. Ato janë kritikuar për paragjykime kulturore dhe për faktin se matin vetëm një pjesë të aftësive njerëzore. Siç shprehej studiuesi Edwin G. Boring që në vitin 1923, “inteligjenca është ajo që matin testet”, një përkufizim që vë në dyshim vetë kuptimin e tyre.
Filozofët klasikë ofrojnë një këndvështrim tjetër. Sokrati dallonte mes injorancës, e cila mund të kapërcehet, dhe refuzimit për të mësuar, që ai e shihte si formën më të rrezikshme të marrëzisë. Edhe filozofja Hannah Arendt theksonte se rreziku më i madh nuk është mungesa e inteligjencës, por paaftësia për të menduar nga këndvështrimi i tjetrit.
Në këtë dritë, pyetja “a po bëhemi më pak të zgjuar?” mund të jetë më pak e rëndësishme sesa një tjetër: a po humbasim gatishmërinë për të reflektuar, për të mësuar dhe për të vënë në dyshim vetveten? Sepse pikërisht ky proces, sipas mendimtarëve të mëdhenj, është themeli i vërtetë i mençurisë.
(Burimi: Air Mail News)
