Gjatë fundviteve të sundimit të tij, perandori francez Napoleon Bonaparte udhëhoqi një ushtri prej më shumë se gjysmë milioni burrash në pushtimin famëkeq të Rusisë në vitin 1812. Pas gjashtë muajsh, pas një tërheqjeje katastrofike, vetëm dhjetëra mijëra ushtarë arritën të ktheheshin në Francë. Lufta, një nga më të përgjakshmet në histori, ka lënë pas miliona të vdekur — jo vetëm nga betejat, por edhe nga uria, i ftohti ekstrem dhe një epidemi tifoje që përfshiu trupat franceze.
Tani, studiuesit kanë zbuluar prova të reja në ADN-në e mbetjeve njerëzore të ushtarëve, që tregojnë se më shumë se një sëmundje mund të ketë luajtur rol në shkatërrimin e ushtrisë. Përveç bakterit që shkakton tifon, ata kanë identifikuar dy lloje të tjera bakteresh të padokumentuara më parë, sipas një studimi të botuar të premten në revistën Current Biology.
“Deri tani mendohej se vetëm tifoja kishte prekur ushtrinë e Napoleonit,” tha autori kryesor Rémi Barbieri, ish-studiues në Institutin Pasteur në Paris dhe aktualisht në Universitetin e Tartu në Estoni. “Por zbulimet e reja hapin mundësi për të kuptuar se disa sëmundje të tjera infektive mund të kenë kontribuar në vdekjet masive.”
Studiuesit gjetën dy patogjenë — Salmonella enterica dhe Borrelia recurrentis, bakteret përgjegjëse për ethe paratifoide dhe ethe rikthyese, përmes analizës së dhëmbëve të ushtarëve të gjetur në një varr masiv në Vilnius, Lituani, i zbuluar në vitin 2001.
Teknologjia e përdorur, sekuencimi me prurje të lartë të ADN-së, u lejoi shkencëtarëve të analizojnë fragmente shumë të degraduara gjenetike — një përparim i pamundur në studimet e para të vitit 2006, kur për herë të parë u identifikua prania e bakterit të tifos. Në kampionet e reja, të marra nga 13 ushtarë, nuk u gjetën gjurmë të tifos, por autorët theksojnë se kampioni është i vogël për të përcaktuar ndikimin e saktë të secilës sëmundje.
“Rezultatet tona nuk përjashtojnë studimin e mëparshëm,” shpjegoi Nicolás Rascovan, bashkautor i kërkimit dhe drejtues i Njësisë së Paleogjenomikës Mikrobiale në Institutin Pasteur. “Ato vetëm tregojnë se në vendin ku u varrosën ushtarët, kanë qarkulluar disa lloje infeksionesh njëkohësisht.”
Ekspertët thonë se zbulimi është një kontribut i rëndësishëm në kuptimin e historisë dhe në mënyrën sesi epidemitë kanë ndikuar në fatet njerëzore. “Jemi në një epokë kur studimet e ADN-së së lashtë mund të sjellin më shumë nuancë në kuptimin e ngjarjeve historike,” tha Cecil Lewis, studiues i ADN-së antike në SHBA, i cili nuk ishte pjesë e studimit.
Sipas tij, studime të tilla ndihmojnë në gjurmimin e evolucionit të mikrobeve — disa që janë zhdukur dhe disa që janë ende të pranishme sot — dhe japin njohuri mbi mënyrën sesi sëmundjet mund të ndikojnë tek njerëzimi në të ardhmen.
Edhe pse ethe paratifoide dhe ethe rikthyese ekzistojnë ende sot, ato nuk janë më të zakonshme apo vdekjeprurëse si dikur. Napoleoni i mbijetoi tërheqjes, por shkatërrimi i ushtrisë së tij në Rusi shënoi fillimin e rënies së perandorisë së tij.
“Është mbresëlënëse të shohësh sa shumë ka avancuar teknologjia që nga viti 2006,” tha Rascovan. “Ajo që dikur dukej e pamundur, sot është realitet — dhe kjo na bën të mendojmë me entuziazëm për atë që do të vijë më pas në kërkimin shkencor.”
(Burimi: CNN, Current Biology, Taylor Nicioli)
