Sudani, një vend me rreth 50 milionë banorë, vazhdon të shkatërrohet nga një luftë civile e ashpër që po hyn në vitin e saj të tretë. Përplasja midis ushtrisë së rregullt (SAF) dhe forcave paraushtarake Rapid Support Forces (RSF) është kthyer në një betejë të pakompromis për pushtet dhe kontroll mbi burimet natyrore, duke shkaktuar krizën më të madhe të zhvendosjes sё popullsisё në botë. Më shumë se 9.5 milionë sudanezë janë detyruar të braktisin shtëpitë e tyre në të 18 shtetet e vendit, ndërsa miliona të tjerë rrezikojnë të përballen me urinë dhe krizë humanitare.
Ironikisht, Sudani është një nga vendet më të pasura në rajon për nga burimet natyrore — përfshin rezerva të mëdha nafte, ar dhe tokë bujqësore pjellore që mund të ushqenin popullsinë. Megjithatë, lufta dhe ndarja territoriale e kontrollit kanë bërë të pamundur shfrytëzimin e këtyre pasurive për të mirën publike.
Konflikti ka ndarë territorin. Ushtria sudaneze mban nën kontroll pjesën më të madhe të veriut dhe lindjes së vendit, përfshirë kryeqytetin Khartoum dhe portin strategjik Port Sudan në Detin e Kuq, që mbetet një pikë kyçe për tregtinë dhe eksportet. Ndërkohë, RSF ka konsoliduar pushtetin në perëndim, në rajonin e Darfurit, pasi mori kontrollin e qytetit el-Fasher më 26 tetor 2025, pas një rrethimi gati 18-mujor.
Ekonomia sudaneze varet kryesisht nga eksportet e naftës, arit dhe produkteve bujqësore. Vetëm në vitin 2023, eksportet totale të vendit arritën 5.09 miliardë dollarë, të dominuara nga nafta e papërpunuar me 1.13 miliard dollarë, ari me 1.03 miliard, produktet shtazore me 902 milionë, farat vajore me 709 milionë – kryesisht susami – dhe goma arabike me 141 milionë dollarë. Sudani është eksportuesi më i madh në botë i susamit dhe gomës arabike, një përbërës shumë i përdorur në industrinë ushqimore, farmaceutike dhe kozmetike.
Sa i përket prodhimeve bujqësore, rreth 51 për qind e territorit të Sudanit mbulohet nga toka kullotash, që shtrihen kryesisht në jug deri në Khartoum, dhe janë ndarë pothuajse në mënyrë të barabartë mes SAF dhe RSF. Në veri ndodhet i ashtuquajturi “rripi i gomës arabike”, ku rriten pemët akacia që prodhojnë këtë material të çmuar, zonë kryesisht nën kontrollin e ushtrisë. Tokat më të rëndësishme bujqësore ndodhen midis lumit Nil të Bardhë dhe Nilit Blu, në rajonin e Geziras, që gjithashtu kontrollohet nga forcat qeveritare.
Burimi kryesor i të ardhurave të Sudanit, nafta, ka pësuar goditje të mëdha që nga viti 2011, kur Sudani i Jugut u shkëput duke marrë 75 për qind të rezervave. Megjithatë, edhe pse prodhimi ka rënë nga 500 mijë fuçi në ditë në rreth 70 mijë fuçi në vitin 2023, nafta mbetet një eksport i rëndësishëm. Shumica e fushave të naftës ndodhen në jug, pranë kufirit me Sudanin e Jugut, dhe shumë prej tyre janë aktualisht nën kontrollin e RSF. Nga ana tjetër, ushtria kontrollon rafineritë më të mëdha, përfshirë atë të Khartoumit, si dhe rrjedhën kryesore të naftësjellësit deri në portin Bashayer, duke ruajtur një levë të rëndësishme ekonomike.
Edhe ari është një burim thelbësor financimi për të dyja palët. Sudani është ndër prodhuesit kryesorë të arit në Afrikë. Minierat e lindjes kontrollohen kryesisht nga ushtria, ndërsa ato të qendrës dhe jugperëndimit janë nën kontrollin e RSF. Nxjerrja e arit zakonisht zhvillohet përmes minierave artizanale dhe të vogla, jashtë çdo rregullimi shtetëror, gjë që e ka bërë tregtinë e arit burimin kryesor të financimit të luftës. Në vitin 2024, pavarësisht konfliktit, prodhimi zyrtar i arit u rrit në 64 ton, duke gjeneruar mbi 1.57 miliardë dollarë të ardhura ligjore, ndërsa pjesa më e madhe e arit të kontrabanduar mbetet e pakontrollueshme. Më shumë se 99 për qind e arit sudanez eksportohet në Emiratet e Bashkuara Arabe.
Në tregtinë ndërkombëtare, partneri më i madh i Sudanit mbetet Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat morën 21 për qind të eksporteve në vitin 2023, kryesisht në ar. Pas tyre vijnë Kina, Arabia Saudite, Malajzia dhe Egjipti, të cilët së bashku përbëjnë mbi dy të tretat e eksporteve kombëtare.
Sudani mbetet një nga vendet më të mëdha të Afrikës për nga territori, me një sipërfaqe prej 1.9 milionë kilometrash katrorë. Popullsia përqendrohet kryesisht përgjatë lumit Nil dhe në zonat urbane, me rreth 7 milionë banorë vetëm në rajonin e madh të Khartoumit. Qytetet e tjera kryesore janë Nyala, Port Sudan, Kassala dhe el-Obeid.
Ndërsa lufta vazhdon, kontrolli mbi pasuritë natyrore shihet si çelësi për të ardhmen e konfliktit dhe fatin e vendit. Deri atëherë, një vend me burime të jashtëzakonshme vazhdon të shkatërrohet nga një betejë që ka cenuar mbi të gjitha shpresën e njerëzve të tij.
(Burimi: Al Jazeera)
