Partia Komuniste e Kinës po përdor inteligjencën artificiale për të fuqizuar më tej mekanizmat e censurës dhe survejimit ndaj 1.4 miliardë qytetarëve të saj, duke e shndërruar këtë teknologji në një mjet kontrolli të përditshëm, parandalimi të protestave dhe madje monitorimi emocional të të burgosurve. Këto janë disa nga gjetjet e një raporti të ri të Institutit Australian të Politikave Strategjike (ASPI).
Shumë nga këto praktika janë të njohura prej vitesh: një ushtri censuruesish që kontrollojnë internetin, kamera të panumërta sigurie në çdo rrugë dhe një infrastrukturë mbikëqyrjeje që s’ka të krahasuar. Por sipas raportit, në dy vitet e fundit Kina ka rritur ndjeshëm nivelin e sofistikimit, duke përdorur AI për të automatizuar censurën, për të parashikuar pakënaqësinë sociale dhe për të shtypur paraprakisht çdo formë mospajtimi.
“AI i lejon pushtetit të monitorojë më shumë njerëz, më shpesh dhe me më pak përpjekje”, thotë autori i raportit, Nathan Attrill. Dhe kjo teknologji, sipas tij, po krijon një model shumë më parashikues të autoritarizmit modern, ku kontrolli ushtrohet jo vetëm mbi sjelljen, por edhe mbi mendimet dhe emocionet.
AI në sistemin e drejtësisë dhe burgje
Survejimi në Kinë nis nga një rrjet gjigant kamerash – deri në 600 milionë në gjithë vendin, sipas vlerësimeve. Shumica janë të pajisura me inteligjencë artificiale që identifikon fytyra, gjurmon lëvizje dhe paralajmëron automatikisht policinë nëse krijohen turma apo ndodhin sjellje “të dyshimta”.
Gjykata e Lartë e Kinës ka urdhëruar që deri në vitin 2025 të gjitha gjykatat të integrojnë sisteme të avancuara të AI-së, të afta të rekomandojnë arrestime, dënime ose pezullime të dënimeve. Në disa raste, gjyqtarët përdorin tashmë softuerë që u sugjerojnë vendime bazuar në të dhënat e mëparshme.
E deri te “burgjet inteligjente”: në disa institucione, kamerat me AI monitorojnë shprehjet e fytyrёs së të burgosurve dhe sinjalizojnë autoritetet nëse dikush duket i irrituar apo i shqetësuar. Në qendrat e rehabilitimit të drogës, terapia bëhet madje edhe me syze tё realiteti virtual (VR).
Sipas raportit, një i dyshuar që kapet nga kamerat me AI, më pas gjykohet në gjykata të asistuara nga AI dhe përfundon në burgje të monitoruara nga AI— dhe ky është tashmë skenar real në disa rajone kineze.
Grupet më të prekura: pakicat etnike dhe kundërshtarët politikë
Teksa sistemi i drejtësisë në Kinë ka një shkallë dënimi mbi 99%, rreziku për abuzim është i madh. Ekspertët paralajmërojnë se teknologjitë e reja përdoren kryesisht ndaj grupeve vulnerabël, përfshirë ujgurët, tibetianët dhe aktivistët politikë.
Kompani vendase po zhvillojnë modele të mëdha gjuhësore për gjuhët e pakicave, jo për të promovuar diversitetin, por për të monitoruar dhe kontrolluar komunikimin e tyre online dhe informacionin që u shfaqet.
Roli i gjigantëve teknologjikë kinezë
Raporti nxjerr në pah edhe rolin e kompanive të mëdha si ByteDance (TikTok/Douyin), Tencent dhe Baidu:
- ByteDance censuron përmbajtjen politike në Douyin.
- Tencent i vlerëson përdoruesit me “pikë rreziku” bazuar në aktivitetet e tyre online.
- Baidu shet sisteme të sofistikuara monitorimi dhe ka bashkëpunuar me autoritetet në mbi 100 raste penale.
Në internet, thotë ASPI, AI mundëson censurë në kohë reale, manipulim të opinionit publik dhe shtytje të narrativave pro-qeveritare.
Efektet globale
Teknologjitë kineze të survejimit po eksportohen me shpejtësi në vende të tjera autoritare si Irani dhe Arabia Saudite. Për më tepër, shumë modele AI kineze janë “open-weight” – pra mund të përdoren lirshëm nga shtete dhe kompani të huaja. Por sipas ekspertëve, paketa teknologjike vjen gjithmonë “e integruar” me mekanizmat e censurës dhe kontrollit.
“Nëse përdor modelet e tyre, je ulur mbi platformën e tyre – dhe me të vijnë ndikimi, survejimi dhe censura”, paralajmërojnё ekspertёt.
Në thelb, raporti tregon se Kina po ndërton një ekosistem të denjë për një distopi moderne: një shtet që sheh gjithçka, parashikon gjithçka dhe kontrollon pothuajse çdo aspekt të komunikimit dhe jetës publike – me inteligjencën artificiale si motorin kryesor.
(Pёrshtatur nga CNN)
