Delja e parë e modifikuar gjenetikisht në Indi ka mbushur së fundmi një vjeç dhe studiuesit që qëndrojnë pas projektit thonë se eksperimenti po ecën mjaft mirë. Qengji, i lindur më 16 dhjetor të vitit të kaluar në Kashmirin e administruar nga India, është quajtur Tarmeem – një fjalë arabe që do të thotë modifikim ose redaktim.
Tarmeem mbahet në një ambient të mbyllur dhe të kontrolluar në Universitetin Bujqësor Sher-e-Kashmir në Srinagar, së bashku me motrën e saj binjake që nuk i është nënshtruar modifikimit gjenetik. Studiuesit i thanë BBC-së se për zhvillimin e saj kanë përdorur teknologjinë CRISPR, një metodë revolucionare që lejon ndryshimin e ADN-së me saktësi të lartë.
Sipas Dr. Suhail Magray, pjesë e ekipit kërkimor, shkencëtarët modifikuan një gjen specifik, të quajtur gjen i miostatinës, i cili zakonisht kufizon rritjen e muskujve. Duke e çaktivizuar këtë gjen në embrionet e deles, ata synuan të rrisnin masën muskulore të kafshës. Embrionet u zhvilluan fillimisht në laborator dhe më pas u transferuan te një dele kujdestare, duke çuar në lindjen e qengjave pas rreth 150 ditësh.
Rezultatet paraprake janë inkurajuese. Sipas Prof. Riaz Shah, dekan i fakultetit të shkencave veterinare dhe hetues kryesor i projektit, Tarmeem po rritet normalisht dhe ka treguar një rritje të masës muskulore rreth 10% më të lartë krahasuar me binjaken e saj të pandryshuar. Ai shtoi se kjo diferencë mund të rritet më tej me kalimin e kohës.
Eksperimentet vazhdojnë për të monitoruar shëndetin, mbijetesën dhe zhvillimin afatgjatë të deles. Ajo mbahet nën mbikëqyrje të rreptë dhe ekipi ka paraqitur një projekt kërkimor pranë qeverisë për të siguruar mbështetje financiare për fazat e ardhshme.
Shkencëtarët theksojnë se modifikimi gjenetik i kafshëve nuk është një praktikë e re. Që prej dekadash, delet dhe kafshë të tjera janë përdorur për kërkime mjekësore dhe shkencore, përfshirë prodhimin e proteinave terapeutike. Sot, teknologjia CRISPR po përdoret për të studiuar tipare si rritja e muskujve, rezistenca ndaj sëmundjeve dhe pjelloria.
Ekipi indian ka punuar për shtatë vjet në këtë fushë dhe suksesi nuk ka ardhur lehtë. Nga shtatë procedura IVF, vetëm një modifikim gjenetik rezultoi plotësisht i suksesshëm. Megjithatë, studiuesit thonë se tani procesi është standardizuar dhe shpresojnë për rezultate më të mira në të ardhmen.
Entuziazmi i shkencëtarëve lidhet edhe me ndikimin e mundshëm ekonomik. Lugina e Kashmirit konsumon rreth 60 mijë ton mish deleje në vit, por prodhon vetëm gjysmën. Sipas Prof. Nazir Ahmad Ganai, zv.rektor i universitetit, modifikimi gjenetik mund të rrisë peshën trupore të deleve deri në 30%, duke mundësuar prodhim më të madh mishi me më pak kafshë dhe burime.
Megjithatë, teknologjia mbetet e debatueshme. Edhe pse modifikimi i gjeneve ndryshon nga modifikimi klasik gjenetik – pasi nuk përfshin futjen e gjeneve të huaja – dilemat etike dhe rregullatore janë ende të forta. Ndërsa disa vende si SHBA-ja, Japonia dhe Brazili kanë lehtësuar përdorimin e kësaj teknologjie, në Bashkimin Evropian kufizimet mbeten të rrepta.
Në Indi, autoritetet kanë miratuar së fundmi varietete të reja orizi të redaktuar gjenetikisht, por mbetet për t’u parë nëse delja Tarmeem do të trajtohet si një variant natyror apo do të përballet me barriera ligjore për përdorim më të gjerë.
Pavarësisht debateve, studiuesit mbeten optimistë se, ashtu si shkenca ndihmoi Indinë të arrinte vetë-mjaftueshmëri ushqimore në të kaluarën, redaktimi gjenetik mund të luajë një rol kyç edhe në të ardhmen e prodhimit të qëndrueshëm të ushqimit.
(Burimi: BBC)
