Rreth 10% e personave që vuajnë nga dëmtimi i lehtë njohës (MCI) zhvillojnë demencë brenda dy viteve, ndërsa një në pesë përjeton përkeqësim të ndjeshëm të funksioneve mendore, edhe pse mbetet ende në këtë fazë të ndërmjetme. Këto janë gjetjet e para të projektit evropian Ai-Mind, një studim i madh shkencor që po ndjek nga afër evolucionin e kësaj gjendjeje.
Studimi ka analizuar të dhënat e 1,022 pacientëve të ndjekur për 24 muaj në katër qendra klinike evropiane: Madrid, Oslo, Helsinki dhe Romë. Rezultatet u prezantuan në Romë gjatë Asamblesë së Përgjithshme të projektit, të organizuar nga institucione të njohura mjekësore dhe akademike italiane.
Sipas profesoreshёs Paolo Maria Rossini, drejtuese e Departamentit të Neuroshkencës në IRCCS San Raffaele në Romë, dëmtimi i lehtë njohës përfaqëson një fazë “në mes” mes plakjes normale të trurit dhe sëmundjeve neurodegjenerative si demenca.
“Kjo gjendje rrit ndjeshëm rrezikun për demencë, por jo të gjithë pacientët përparojnë. Vetëm 30–50% e tyre zhvillojnë demencë në vitet pasuese,” shpjegon ai.
Projekti Ai-Mind, i nisur në vitin 2021 dhe i financuar nga Bashkimi Evropian me rreth 14 milionë euro në kuadër të programit Horizon 2020, përfshin 15 partnerë nga tetë vende dhe mbi 100 studiues nga fusha të ndryshme, përfshirë neurologjinë, geriatrinë, bioinxhinierinë dhe inteligjencën artificiale.
Në Itali, mbi 950 mijë persona jetojnë me dëmtim të lehtë njohës, ndërsa në mbarë Evropën numri i tyre vlerësohet rreth 10 milionë. Problemi kryesor, sipas ekspertëve, është se MCI nuk shoqërohet ende me humbje të autonomisë, ndaj shpesh neglizhohet.
“Do të ishte jetike të identifikonim herët se cilët persona janë në rrezik real për demencë dhe cilët jo,” thekson Rossini.
Gjatë fazës fillestare të studimit (2021–2023), pjesëmarrësit iu nënshtruan testeve neuropsikologjike, analizave gjenetike, biomarkuesve të gjakut dhe elektroencefalogramave të avancuara, të cilat u përsëritën çdo tetë muaj.
Një nga gjetjet më interesante lidhet me ndryshimet mes Evropës Veriore dhe asaj Mesdhetare. Sipas studimit, në vendet nordike është më i përhapur varianti gjenetik ApoE ε4, i lidhur me rrezik më të lartë për Alzheimer. Këto popullata shfaqin gjithashtu nivele më të larta të biomarkuesve të neurodegjenerimit në gjak, pavarësisht moshës apo nivelit arsimor.
Ekspertët theksojnë se përveç gjenetikës, ndikojnë edhe faktorë si arsimi, mënyra e diagnostikimit dhe organizimi i sistemeve shëndetësore.
“Këto dallime tregojnë sa e rëndësishme është të harmonizohen procedurat diagnostikuese në gjithë Evropën,” shton Rossini, “për të arritur diagnozë sa më të hershme dhe më të saktë të demencës.”
Të gjitha të dhënat e mbledhura në kuadër të projektit do të analizohen me algoritme të avancuara të inteligjencës artificiale, me synimin për të identifikuar shenja të sakta që parashikojnë rrezikun për demencë dhe veçanërisht për sëmundjen e Alzheimerit.
“Objektivi ynë është i qartë,” përfundon Rossini. “Të dallojmë me saktësi kush është realisht në rrezik, përpara se sëmundja të përparojë.”
(Burimi: ANSA)
