Gjuhëtari dhe publicisti i njohur Edmond Tupja ka sjellë për lexuesit librin e tij më të ri, “Korpusi i fjalëve të pista – Inventar sharjesh dhe mallkimesh në shqip”, një botim që ka ndezur debat në qarqet kulturore dhe akademike. Libri përmbledh dhjetëra fjalë, shprehje, mallkime dhe forma dialektore që zakonisht mbeten jashtë fjalorëve zyrtarë, por që përbëjnë një pjesë të gjallë të komunikimit të përditshëm.
Tupja thotë se synimi i tij nuk është vulgarizimi i gjuhës, por studimi i një pjese të saj që zakonisht fshihet, duke theksuar se “gjuha nuk është vetëm ajo që shkruhet në libra, por edhe ajo që flitet në rrugë”.
A janë të pista fjalët apo veprimet që ato tregojnë?
Publikimi i librit ka hapur një debat interesant: a duhet të turpërohemi nga fjalët, apo nga mënyra se si përdoren? Sipas Tupes, fjalët e ashtuquajtura “të pista” janë pjesë e historisë gjuhësore, kulturore dhe emocionale të shqiptarëve. Ai ngre pyetjen:
“A është fjalori i ndotur, apo janë veprimet tona që ia japin kuptimin negativ?”
Studiuesit mbeten të ndarë. Disa mendojnë se studimi i këtij segmenti të gjuhës është i domosdoshëm për të kuptuar zhvillimin shoqëror, ndërsa të tjerë besojnë se publikimi i tyre rrezikon normalizimin e vulgaritetit.
A është përdorimi i fjalëve të huaja krim ndaj gjuhës?
Në paralel, debati mbi ruajtjen e shqipes është ndezur sërish. Përdorimi masiv i anglicizmave – nga “like”, e deri te “event”, “deadline”, “meeting” – ka shtyrë disa gjuhëtarë të kërkojnë rregulla më të rrepta. Madje, ka nga ata që pyesin nëse duhen penalizuar përdoruesit e tepërt të fjalëve të huaja në media, institucione apo publikime zyrtare.
Tupja vetë ka ironizuar shpesh këtë fenomen, duke thënë se “shqipja nuk zhduket nga një ‘meeting’, por nga mungesa e respektit për vetëdijen gjuhësore”.
Në qendër të këtij debati rikthehet shpesh një thënie e At Gjergj Fishtës, e cila sot tingëllon më aktuale se kurrë:
“Të bjerrunit e gjuhës, asht shkatrrim i kombit.”
Fishta paralajmëronte se humbja e gjuhës nuk është thjesht proces kulturor, por rrezik identitar. Sot, në kohën e rrjeteve sociale, të fjalëve të importuara dhe varfërimit të fjalorit aktiv, kjo thënie merr një dimension të ri.
Një libër që nxit debat, jo ndarje
“Korpusi i fjalëve të pista” nuk është thjesht një inventar sharjesh; është një ftesë për të diskutuar se çfarë është vërtet shqipja, çfarë ruajmë dhe çfarë humbasim.
Libri i Tupes na kujton se gjuha është gjallë, e paevitueshme, e ndotur e pastër në të njëjtën kohë – dhe pikërisht për këtë meriton vëmendje.
Debati pritet të vazhdojë, por një gjë është e qartë: nëse nuk mendojmë për gjuhën sot, nesër do të flasim një shqipe që nuk na përket më.
