Bashkimi Evropian po përgatitet për një përplasje të re tregtare me Shtetet e Bashkuara, ndërsa kërcënimi i Donald Trump për të vendosur tarifa ndaj vendeve që kundërshtojnë ambicien e tij për të aneksuar Groenlandën ka shkaktuar reagim të ashpër në kryeqytetet evropiane. Udhëheqës të tetë vendeve evropiane e cilësuan situatën si një akt presioni politik dhe paralajmëruan se kërcënimet amerikane rrezikojnë të minojnë themelet e marrëdhënieve transatlantike.
Diplomatët e lartë të BE-së u mblodhën në një takim urgjent të dielën për të diskutuar kundërpërgjigjen. Në tavolinë është rikthimi i një pakete tarifash hakmarrëse mbi 93 miliardë euro mallra amerikane, masë e hartuar më herët gjatë përplasjeve tregtare me Trump, por e pezulluar pas marrëveshjes së verës së kaluar. Paralelisht, po shqyrtohet edhe aktivizimi i instrumentit anti-shtrëngim të BE-së – një mekanizëm i fuqishëm ligjor që lejon vendosjen e sanksioneve të gjera ekonomike ndaj një shteti që përdor presion ekonomik për të imponuar ndryshime politike.
Presidenti francez Emmanuel Macron u ka bërë thirrje partnerëve evropianë të mos hezitojnë nëse kërcënimet amerikane materializohen. Kreu i Këshillit Evropian António Costa njoftoi se një samit urgjent i BE-së pritet të zhvillohet brenda javës, duke theksuar se Evropa është e gatshme të mbrohet ndaj çdo forme shtrëngimi. Edhe kryeministrja italiane Giorgia Meloni, e konsideruar një nga zërat më miqësorë ndaj Trump në BE, i quajti tarifat e paralajmëruara “një gabim”. Ndërkohë ministri i jashtëm i Holandës e përshkroi hapur kërcënimin si “shantazh”.
Shkak i krizës është deklarata e Trump se do të vendosë tarifa 10% mbi importet nga gjashtë vende të BE-së, Mbretëria e Bashkuar dhe Norvegjia nga 1 shkurti, të cilat do të rriten në 25% nga 1 qershori. Ai e lidh hapur këtë masë me synimin për “blerjen e plotë dhe totale të Groenlandës”, territor autonom nën sovranitetin e Danimarkës. Vendet evropiane kanë dërguar trupa në Groenlandë në kuadër të një stërvitjeje të përbashkët ushtarake, të cilën e cilësojnë si angazhim për sigurinë e përbashkët transatlantike dhe jo si kërcënim për askënd. Trump, përkundrazi, i akuzoi se po luajnë “një lojë shumë të rrezikshme”.
Këto zhvillime kanë hedhur hije të rënda mbi NATO-n dhe mbi marrëveshjen tregtare BE-SHBA të nënshkruar verën e kaluar, e cila ende pret ratifikim. Në Parlamentin Evropian, grupet kryesore politike kanë sinjalizuar se miratimi i marrëveshjes në këtë klimë është gjithnjë e më i pamundur. Presidenti Macron deklaroi se Evropa nuk do të ndryshojë qëndrim ndaj çdo tentative për pushtim të Groenlandës, duke theksuar se as frikësimi dhe as kërcënimet nuk do të ndikojnë në vendimet evropiane.
Nga Berlini, zëvendëskancelari Lars Klingbeil deklaroi se Gjermania do të kërkojë gjithmonë zgjidhje të përbashkëta me SHBA-në, por “nuk do të shantazhohet” dhe se do të ketë një përgjigje evropiane. Presidenti i Finlandës Alexander Stubb nënvizoi unitetin evropian në mbështetje të Danimarkës dhe Groenlandës, ndërsa zyrtarë të lartë paralajmëruan se këto kërcënime përbëjnë një krizë serioze për vetë NATO-n.
Brenda institucioneve evropiane mbizotëron ende dilema mes dialogut dhe kundërmasave të ashpra. Tarifat hakmarrëse prej 93 miliardë eurosh mbeten të pezulluara deri më 6 shkurt, ndërsa disa diplomatë theksojnë se ende nuk ka vendim përfundimtar për aktivizimin e instrumentit anti-shtrëngim. Por një gjë është e qartë: për herë të parë pas shumë vitesh, Evropa po përgatitet seriozisht për të përdorur armët e saj më të forta ekonomike ndaj aleatit historik përtej Atlantikut.
Kriza e Groenlandës tashmë ka kaluar kufijtë e një mosmarrëveshjeje territoriale. Ajo po kthehet në provën më të fortë të qëndrueshmërisë së marrëdhënieve transatlantike në epokën e re të Trump.
(Burimi: The Guardian)
