Frank Gehry, një nga mendjet më të mëdha të arkitekturës bashkëkohore, është ndarë nga jeta në moshën 96-vjeçare në shtëpinë e tij në Santa Monica, pas komplikacioneve me frymëmarrjen. Arkitekti kanadezo-amerikan, autor i disa prej ndërtesave më të jashtëzakonshme të shekullit, revolucionarizoi mënyrën se si e imagjinojmë hapësirën urbane, duke e kthyer arkitekturën në një formë arti të gjallë.
Gehry u bë figurë botërore me kryeveprën e tij, Muzeun Guggenheim në Bilbao – një strukturë titanike me forma fluide që sfidojnë gravitetin. Ky projekt transformoi plotësisht një qytet industrial në rënie dhe u shndërrua në fenomenin e njohur si “Efekti Bilbao”, prova se një ndërtesë e vetme mund të rigjenerojë një qytet të tërë. Me këtë vepër, Gehry u vendos përkrah gjigantëve si Frank Lloyd Wright dhe fitoi ҫmimin prestigjioz “Pritzker”.
Pas Bilbao-s, ai vazhdoi të krijojë ikona të reja urbane: Salla e Koncerteve Walt Disney në Los Angeles me sipërfaqet e saj prej çeliku të valëzuar; Fondacioni Louis Vuitton në Paris që duket sikur lundron mes xhamit; Shtëpia e Vallëzimit në Pragë dhe shtimi i Muzeut të Arteve të Bukura në Filadelfia. Vepra të gjitha të ndërthurura mes artit, shkencës dhe një imagjinate të pakufishme.
Gehry ishte gjithashtu një pionier teknologjik. Ai përdori softuerë të avancuar nga aeronautika për të modeluar gjeometri që dikur dukeshin të pamundura, duke e bërë çdo ndërtesë një “peizazh lëvizës”, siç e quante ai – struktura që ndryshojnë me dritën dhe këndvështrimin, duke krijuar emocione tek çdo vëzhgues.
Karriera e tij nisi me një akt rebelimi: rinovimin e një vile të vjetër në Santa Monica në vitin 1978, të mbështjellë me metal të valëzuar dhe rrjetë çeliku. Projekti u quajt “shqetësues” dhe “i pashpjegueshëm”, por ishte pikërisht manifesti që i hapi rrugën një gjuhe të re arkitekturore. Që aty, Gehry u bë zëri që përkthente tensionet e botës moderne në formë dhe material.
Vepra e tij mbetet sot një trashëgimi që tejkalon çmimet dhe nderimet. Ai e shndërroi arkitektin në artist, qytetin në skenë dhe ndërtesën në përjetim emocional. Me ikjen e tij mbyllet një epokë, por strukturat që la pas do të vazhdojnë të frymëzojnë breza të tërë.
(Burimi: TGcom)
