Frika për anulime masive fluturimesh po rritet në Mbretërinë e Bashkuar dhe në gjithë Bashkimin Evropian, pasi aeroportet paralajmërojnë për mungesë serioze të karburantit për avionë brenda pak javësh.
Sipas një paralajmërimi nga Këshilli Ndërkombëtar i Aeroporteve për Evropën (ACI Europe), nëse furnizimet me naftë nga Lindja e Mesme nuk rifillojnë përmes Ngushticës së Hormuzit, kontinenti mund të përballet me mungesa brenda tre javësh.
Kjo situatë pritet të çojë në anulime të pashmangshme fluturimesh në shkallë të gjerë, duke rrezikuar planet e udhëtimit të miliona pasagjerëve, pikërisht në prag të sezonit turistik veror.
Shkaku kryesor lidhet me tensionet në Lindjen e Mesme, ku konflikti mes SHBA-së, Izraelit dhe Iranit ka ndikuar drejtpërdrejt në tregjet globale të energjisë. Mbyllja de facto e Ngushticës së Hormuzit nga Irani ka ndërprerë një nga rrugët më të rëndësishme të furnizimit me naftë dhe produkte të rafinuara.
Edhe pse është shpallur një armëpushim dyjavor, çmimet e naftës mbeten të larta – rreth 96 dollarë për fuçi, nga rreth 72 dollarë që ishin para krizës.
Rritja ka qenë edhe më e fortë për karburantin e avionëve. Sipas të dhënave të IATA-s, çmimi global ka kaluar në rreth 1,650 dollarë për ton, më shumë se dyfishi krahasuar me një vit më parë. Në Evropë, çmimet janë rritur me 138%, ndërsa në Azi deri në 163%.
Ky presion po ndihet tashmë në treg. Disa kompani ajrore më të vogla në Mbretërinë e Bashkuar kanë nisur të anulojnë fluturime, ndërsa drejtori i Ryanair, Michael O’Leary, ka paralajmëruar se kompania mund të shkurtojë deri në 10% të fluturimeve.
Evropa është veçanërisht e ekspozuar ndaj kësaj krize, pasi mbi 60% e karburantit për avionë sigurohet nga rafineritë e Gjirit, dhe më shumë se 40% e tij kalon përmes Ngushticës së Hormuzit.
Ndërkohë, alternativat janë të kufizuara. Ndryshe nga nafta bruto, që mund të transportohet përmes tubacioneve, karburanti i avionëve nuk ka rrugë të tjera të lehta furnizimi. Kjo ka detyruar vendet evropiane të hyjnë në konkurrencë me Azinë për furnizime nga tregje të tjera.
Ekspertët paralajmërojnë se pasojat nuk do të kufizohen vetëm te udhëtimet. Rritja e çmimeve të karburantit pritet të reflektohet në çmime më të larta biletash dhe në inflacion më të përgjithshëm. Në rastin më të keq, mungesat mund të detyrojnë biznese dhe individë të anulojnë udhëtime ose të pezullojnë aktivitetet ekonomike.
Situata bëhet edhe më kritike për shkak të sezonit veror, kur trafiku ajror është në kulm dhe mbështet një pjesë të madhe të industrisë turistike evropiane.
Edhe në skenarin më optimist, sipas IATA-s, rikthimi i plotë i furnizimeve nuk do të jetë i menjëhershëm. Ekspertët vlerësojnë se mund të duhen disa muaj për stabilizimin e tregut, për shkak të dëmtimeve në kapacitetet e rafinimit dhe ndërprerjeve në zinxhirët e furnizimit.
(Burimi: The Guardian)
