Gjykata Supreme e SHBA-ve i ka dhënë një goditje të rëndë axhendës ekonomike të Presidentit Donald Trump, duke rrëzuar tarifat e gjera “reciproke” që ai kishte vendosur ndaj pothuajse çdo partneri tregtar të Shteteve të Bashkuara.
Me një vendim 6–3, shumica e gjyqtarëve arritën në përfundimin se Trump kishte tejkaluar kompetencat e tij kur përdori Ligjin për Fuqitë Ekonomike Ndërkombëtare në Rast Emergjence (IEEPA) të vitit 1977 për të vendosur tarifa të reja mbi importet. Sipas Gjykatës, ky ligj nuk i jep presidentit autoritet të përgjithshëm për të vendosur taksa mbi mallrat e huaja në mënyrë të njëanshme.
Vendimi ka pasoja të mëdha ekonomike. Që nga fillimi i vitit 2025, Thesari amerikan ka mbledhur rreth 240 miliardë dollarë nga këto tarifa. Capital Economics vlerëson se, nëse qeveria detyrohet të kthejë një pjesë të tyre, rimbursimet mund të arrijnë deri në 120 miliardë dollarë, ose rreth 0.5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Importuesit amerikanë kanë nisur tashmë procedura ligjore për të kërkuar kthimin e tarifave të paguara. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se konsumatorët nuk kanë gjasa të shohin rimbursime direkte, edhe pse ata kanë përballuar pjesën më të madhe të kostos përmes çmimeve më të larta. Studime të fundit, përfshirë një analizë të publikuar nga Rezerva Federale e Nju Jorkut, sugjerojnë se rreth 90% e barrës ekonomike të tarifave ka rënë mbi bizneset dhe konsumatorët amerikanë.
Sipas llogaritjeve të “Budget Lab” në Universitetin Yale, pa tarifat e autorizuara përmes emergjencës, norma mesatare efektive e tarifave do të jetë 9.1%, sërish niveli më i lartë që nga viti 1946 (duke përjashtuar vitin 2025). Nëse tarifat e emergjencës do të mbeteshin në fuqi, kjo normë do të arrinte në 16.9%.
Vendimi është përshëndetur nga demokratët si një fitore për konsumatorët dhe për parimin e ndarjes së pushteteve. Lideri i shumicës demokrate në Senat, Chuck Schumer, tha se “një president nuk mund të injorojë Kongresin dhe të vendosë tarifa në mënyrë të njëanshme”. Edhe senatorja Elizabeth Warren theksoi se, megjithëse tarifat janë rrëzuar, dëmi i shkaktuar familjeve dhe bizneseve të vogla nuk mund të zhbëhet lehtësisht.
Nga ana tjetër, disa republikanë që kishin qenë skeptikë ndaj tarifave e përshëndetën vendimin, por me tone të kujdesshme, duke theksuar se Kongresi duhet të ketë rol më të madh në politikën tregtare.
Reagimet ndërkombëtare kanë qenë të përmbajtura. Bashkimi Evropian deklaroi se po analizon vendimin, ndërsa Presidentja e Meksikës, Claudia Sheinbaum, e interpretoi si një sinjal për rëndësinë e ruajtjes së marrëveshjeve të tregtisë së lirë në Amerikën e Veriut.
Shtëpia e Bardhë ka bërë të ditur se administrata synon të zëvendësojë tarifat e rrëzuara me masa të tjera, duke përdorur baza ligjore më të qarta, edhe pse këto zakonisht kërkojnë hetime formale dhe janë më të kufizuara në fushë veprimi. Humbja e autoritetit emergjent i heq presidentit një mjet të fuqishëm presioni ndaj vendeve të tjera.
Tregjet financiare reaguan me një rritje të moderuar, ndërsa dollari pësoi një luhatje të menjëhershme për shkak të shqetësimeve mbi ndikimin fiskal të rimbursimeve të mundshme.
Ky është një nga vendimet më të rëndësishme të Gjykatës Supreme në lidhje me politikën ekonomike presidenciale dhe një moment kyç në debatin mbi kufijtë e pushtetit ekzekutiv në Shtetet e Bashkuara.
(Burimi: NYT, France24, AP)
