Nga kontrasT.al
Shqipëria është në një moment interesant të historisë së saj juridike. Nga njëra anë jemi kandidat për Bashkimin Evropian dhe flasim për standarde evropiane, sundim ligji dhe luftë kundër korrupsionit. Nga ana tjetër kemi një pyetje që vazhdon të na ndjekë si hije: a kemi drejtësi që heton, apo drejtësi që dënon?
Sepse hetimi pa dënim është pak a shumë si një film aksion pa fund – shumë zhurmë, shumë tension, por pa finalen që publiku pret.
Raportet më të fundit të Komisionit Evropian për vitin 2025, të Parlamentit Evropian dhe edhe qëndrimet e Partisë Popullore Evropiane (PPE) e shtrojnë qartë dilemën: Shqipëria po prodhon hetime të nivelit të lartë, por a po arrin edhe dënime të nivelit të lartë?
Kjo nuk është thjesht një çështje teknike për juristët që flasin me nene e paragrafë. Është një çështje shumë më e thjeshtë për qytetarin: A funksionon drejtësia apo vetëm duket sikur funksionon?
Le të shohim faktet, pa i zbukuruar shumë…
SPAK, Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar – produkti më ambicioz i reformës në drejtësi të vitit 2016 – ka prodhuar rezultate që disa vite më parë do dukeshin fantashkencë. Që nga fillimi i punës efektive rreth vitit 2019, SPAK ka hetuar ministra, deputetë, kryetarë bashkish dhe figura të tjera që dikur konsideroheshin “të paprekshëm”.
Vetëm në vitin 2024, sipas të dhënave zyrtare, gjykata e apelit e SPAK dha 24 dënime përfundimtare për 106 persona në çështje korrupsioni, nga të cilat 13 raste lidhen me nivelin e lartë. Ndërkohë, gjykata e shkallës së parë dënoi 93 persona për korrupsion.
SPAK ka rritur hetimet proaktive, ka sekuestruar pasuri me vlerë miliona euro dhe ka hetuar edhe raste që prekin interesat financiare të Bashkimit Evropian.
Raporti i SPAK për vitin 2025 tregon gjithashtu një rritje me 17.7% të çështjeve të reja për korrupsion, me 30 zyrtarë të lartë – aktualë dhe ish – nën hetim. Prej tyre 18 janë dërguar në gjykatë dhe 10 kanë marrë dënim final.
Për një vend që për 30 vjet e kishte korrupsionin e madh si një sport kombëtar pa arbitër, ky është progres.
Por… këtu fillon edhe dilema.
Komisioni Evropian në raportin e vitit 2025 e vlerëson SPAK-un si një institucion që është konsoliduar në luftën kundër korrupsionit të nivelit të lartë dhe pranon se është bërë progres i prekshëm drejt një track record-i solid.
Megjithatë, raporti shton një fjali që vlen sa një kapitull i tërë: duhen më shumë dënime përfundimtare, veçanërisht për zyrtarët e lartë.
Edhe Parlamenti Evropian e lavdëroi SPAK-un për ndërtimin e një historie hetimesh dhe ndjekjesh penale ndaj korrupsionit të nivelit të lartë, por theksoi se rritja e numrit të dënimeve finale mbetet prioritet.
Ndërkohë PPE ka shprehur shqetësime për presionin politik mbi drejtësinë dhe nevojën për integritet institucional.
Pra, përkthimi i gjithë kësaj diplomacie evropiane është i thjeshtë: hetimet janë të mira, por dënimet duhet të shtohen.
Në fakt, kjo dilemë nuk është vetëm shqiptare.
Rumania dhe Bullgaria, që u futën në BE në vitin 2007, kaluan vite të tëra nën monitorim për shkak të dobësisë së sistemit gjyqësor dhe korrupsionit të nivelit të lartë.
Në Rumani, Drejtoria Kombëtare Antikorrupsion (DNA) prodhoi shumë hetime dhe disa dënime të rëndësishme. Por kur qeveritë tentuan të dobësonin sistemin, kriza u bë jo vetëm politike por edhe juridike.
Gjykata e Drejtësisë së Bashkimit Evropian ndërhyri me vendime historike si C-195/21 dhe C-817/21, duke theksuar se pavarësia gjyqësore është kusht themelor për një luftë tё vёrtetё kundër korrupsionit.
Pёr kёto vende, ligjet kombëtare nuk mund të pengonin hetimet dhe dënimet për korrupsion. Supremacia e së drejtës së BE-së kërkon që këto procese të jenë reale, efektive dhe të mbrojtura nga presioni politik.
CVM – mekanizmi i monitorimit për Rumaninë – u mbyll vetëm pasi vendi arriti progres të qëndrueshëm në dënime finale dhe konfiskime pasurie.
Bullgaria, nga ana tjetër, vuajti gjatë pikërisht sepse kishte shumë pak rezultate në korrupsionin e nivelit të lartë.
Pra pyetja për Shqipërinë është shumë e thjeshtë:
A do të kemi një histori si Rumania që e kaloi testin, apo një histori si Bullgaria që u monitorua për vite?
Shqipëria sot ka bërë atë që për shumë vite dukej e pamundur: ka hetime ndaj elitës politike. Vetting-u i gjyqtarëve dhe prokurorëve është përfunduar në shkallë të parë, SPAK bashkëpunon me Europol-in dhe disa figura të rëndësishme politike janë përballur me drejtësinë.
Por nëse hetimet nuk përfundojnë me dënime përfundimtare dhe konfiskim pasurish, ato rrezikojnë të perceptohen si spektakël juridik.
Qytetari i zakonshëm nuk lexon raportet e Brukselit. Ai bën një pyetje shumë më të thjeshtë:
Si ka mundësi që ka kaq shumë hetime dhe kaq pak dënime?
Dhe kur kjo pyetje bëhet shumë shpesh, besimi te drejtësia fillon të gërryhet.
Nëse nuk zgjidhet kjo dilemë, Shqipëria rrezikon një skenar të njohur në Bruksel: një lloj monitorimi i heshtur pas anëtarësimit, një CVM i padeklaruar që askush nuk e dëshiron.
Prandaj përgjigjja duhet të jetë e qartë:
Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për hetime të nivelit të lartë.
Shqipëria ka nevojë për dënime të nivelit të lartë.
Sepse drejtësia nuk matet me konferenca për shtyp, por me vendime gjykate.
Kjo kërkon disa gjëra shumë konkrete:
– më shumë burime njerëzore dhe teknike për SPAK;
– mbrojtje reale nga presioni politik mbi gjyqësorin;
– uljen e backlog-ut dhe përshpejtimin e proceseve;
– ligje më të qarta për parandalimin e korrupsionit, sipas rekomandimeve të GRECO-s.
Vetëm kështu Shqipëria mund të kalojë nga statusi “moderately prepared” në progres real drejt standardeve të BE-së.
Sepse integrimi evropian nuk është një medalje për hetime spektakolare.
Është një provë shumë më e thjeshtë:
A dënohen të fuqishmit kur shkelin ligjin?
Nëse përgjigjja është po, atëherë drejtësia funksionon.
Nëse jo, atëherë kemi vetëm hetime… dhe shumë pritje.
Dhe një shtet evropian nuk ndërtohet me pritje pa fund. Ai ndërtohet me drejtësi që funksionon për të gjithë.
© Ky është shkrim ekskluziv i kontrasT.al, i cili gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”. Shkrimi mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke cituar burimin e tij.
