Kërcënimi rus po i shtyn disa vende të ndjekin shembullin e vendeve nordike dhe baltike, ku ekziston një formë e shërbimit ushtarak. Kërcënimi që paraqet Rusia po e shqetëson gjithnjë e më shumë Evropën. Aq shumë saqë, në muajt e fundit, disa vende të BE-së – Gjermania, Franca dhe Belgjika – kanë njoftuar se do ta rifusin shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Ndërkohë, të tjerë, veçanërisht në shtetet nordike dhe baltike, nuk e hoqën kurrë atë dhe disa kryeqytete ende nuk po e shqyrtojnë rifutjen e tij. Aktualisht, një e treta e 27 shteteve anëtare të BE-së kanë një formë të shërbimit të detyrueshëm ushtarak.
Vendet me shërbim ushtarak
Të gjitha vendet nordike dhe baltike, disa nga më të afërtat gjeografikisht me Rusinë, e kanë shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Danimarka, Estonia dhe Finlanda – si dhe Norvegjia, e cila është pjesë e NATO-s, por jo e BE-së – nuk e kanë hequr kurrë atë. Lituania dhe Suedia e rifutën atë në vitin 2015 dhe 2017, përkatësisht, pas aneksimit të gadishullit ukrainas të Krimesë nga Rusia, ndërsa Letonia priti deri në vitin 2023, pasi Rusia nisi pushtimin e saj të plotë të Ukrainës në shkurt 2022.
Tre anëtarët e tjerë të BE-së që nuk e hoqën kurrë shërbimin ushtarak janë: Austria, Greqia dhe Qiproja. Zvicra, e cila nuk është as anëtare e NATO-s dhe as anëtare e BE-së, gjithashtu ka shërbim ushtarak të detyrueshëm. Modeli më i zakonshëm është ai i shërbimit tradicional të detyrueshëm ushtarak. Në këtë rast, të rriturit e aftë për punë thirren në shërbim ushtarak, zakonisht sipas një numri të caktuar ciklesh rekrutimi vjetor. Austria, Qiproja, Estonia, Finlanda dhe Greqia e kanë këtë sistem.
Nëse rezervat e nevojshme nuk arrihen vullnetarisht, një mundësi tjetër, siç është rasti në Suedi—dhe Norvegji—është që rekrutët të zgjidhen bazuar në motivimin, interesin e tyre për ushtrinë dhe nivelin arsimor.
Modeli më i fundit, një sistem i bazuar në lotari, vendos se kush do të thirret. Ky sistem përdoret në Danimarkë, Letoni dhe Lituani.
Katër vendet pa shërbim ushtarak, tani në alarm
Këtë vit, katër vende, të cilat e kishin hequr këtë praktikë në dekadat e fundit, kanë njoftuar se do ta rivendosin atë.
Parlamenti i Kroacisë, i cili ka hequr shërbimin e detyrueshëm ushtarak që nga viti 2008, votoi në tetor për ta rivendosur atë, me një kohëzgjatje prej vetëm dy muajsh. Thirrjet e para do të fillojnë këtë muaj dhe rekrutët e parë pritet të mbërrijnë në kazerma duke filluar nga janari.
Muajin e kaluar, tre vende të tjera iu bashkuan, megjithëse me shërbim ushtarak vullnetar.
Belgjika ndërmori hapin e parë, kur Ministria e Mbrojtjes u dërgoi një letër 150,000 17-vjeçarëve, duke i ftuar ata të regjistrohen me një pagë mujore prej 2,000 eurosh, duke filluar nga viti 2026.
Qeveria gjermane, nga ana tjetër, ra dakord disa ditë më vonë për projektligjin përfundimtar për të vendosur shërbimin ushtarak vullnetar, pas disa muajsh debati politik. Paga fillestare që u ofrohet rekrutëve të rinj është rreth 2,600 euro bruto për të inkurajuar të rinjtë që të regjistrohen.
Franca, vendi i fundit që iu bashkua, njoftoi më 27 nëntor rivendosjen e shërbimit ushtarak vullnetar dhe të paguar. Qeveria franceze deklaroi se do ta zbatojë atë duke filluar nga vera e vitit 2026, me shpresën për të rekrutuar 10,000 të rinj, burra dhe gra, për 10 muaj.
Belgjika, Franca dhe Gjermania hoqën shërbimin e detyrueshëm ushtarak përkatësisht në vitet 1995, 2001 dhe 2011.
14 vende anëtare, pa shërbim ushtarak
Megjithatë, ka ende 14 vende anëtare të BE-së që nuk planifikojnë të rivendosin shërbimin e detyrueshëm ushtarak: Bullgaria, Sllovakia, Sllovenia, Spanja, Hungaria (kryeministri i së cilës, Viktor Orbán, është aleati kryesor i Kremlinit në Bashkimin Europian), Irlanda, Italia, Luksemburgu, Malta, Holanda, Polonia, Portugalia, Rumania dhe Republika Çeke.
Gratë, njësoj si burrat, nё shërbim ushtarak
Ndoshta aspekti më i ri i rivendosjes së shërbimit ushtarak në BE është përfshirja e grave në disa vende. Suedia filloi rekrutimin e detyrueshëm për gratë në vitin 2017 dhe Danimarka filloi ta bëjë këtë këtë vit. Lituania dhe Letonia synojnë të ndjekin shembullin së shpejti, ndërsa vende të tjera, si Finlanda, pohojnë se u mungon kapaciteti afatshkurtër për të dyfishuar numrin e rekruteve femra të trajnuara çdo vit. Vendet e mbetura të Evropës Veriore e lejojnë përfshirjen e grave në bazë vullnetare.
Iniciativa të tjera, të tilla si një projektligj i prezantuar nga Këshilli i Ministrave i Qipros në shkurt, synojnë përfshirjen e grave në bazë vullnetare. Në mënyrë të ngjashme, Greqia ka njoftuar “një program vullnetar të regjistrimit të përkohshëm për gratë”.
(Pёrshtatur nga El Pais)
