Një studim i ri shkencor sugjeron se komplikacionet e rënda gjatë shtatzënisë mund të kenë qenë një nga faktorët kryesorë që çuan në zhdukjen e Neandertalëve, të afërmit më të lashtë të njeriut modern. Hulumtimi, i publikuar në Journal of Reproductive Immunology, hedh dritë mbi rolin që mund të kenë pasur problemet riprodhuese në rënien e popullsisë së këtij hominidi.
Sipas studiuesve, gjendje si preeklampsia dhe eklampsia – komplikacione që ndodhin kur placenta nuk vendoset siç duhet në mitër dhe kufizon rrjedhjen e gjakut drejt fetusit – mund të kenë qenë shumë më të zakonshme te Neandertalët. Këto probleme shkaktojnë tension të lartë të rrezikshëm për nënën dhe mund të çojnë në kriza, madje edhe vdekje.
Tek njerëzit modernë, preeklampsia prek rreth 2–8% të shtatzënive dhe eklampsia rreth 1%, ndërsa çdo vit lidhet me rreth 70 mijë vdekje të nënave në nivel global. Por për Neandertalët, mungesa e mekanizmave evolucionarë mbrojtës mund ta ketë bërë situatën shumë më dramatike.
Studiuesit vlerësojnë se nëse këto komplikacione do të kishin një normë prej 10–20%, deri në 4% e nënave që lindnin për herë të parë mund të humbnin jetën – një goditje serioze për fertilitetin dhe mbijetesën e popullsisë.
Dallimet gjenetike që rrisnin rrezikun
Analiza gjenetike tregon se Neandertalët kishin variante të caktuara gjenesh që mund t’i bënin më të prekshëm ndaj hipertensionit dhe problemeve të placentës. Një variant i gjenit H19, për shembull, besohet se përkeqësonte tensionin e lartë, duke e bërë preeklampsinë më të rrezikshme.
Gjithashtu, disa gjene që kontrollojnë ndërveprimin mes sistemit imunitar të nënës dhe fetusit mund të kenë shkaktuar implantim më sipërfaqësor të placentës, duke rritur rrezikun për nënën dhe foshnjën.
Ndikimi i përzierjes me Homo sapiens
Një element tjetër interesant i studimit është roli i mundshëm i ndërthurjes mes Neandertalëve dhe njerëzve modernë. Kombinimi i gjeneve mund të ketë krijuar papajtueshmëri biologjike, sidomos në proceset që lidhen me oksigjenimin e gjakut, duke i bërë shtatzënitë edhe më të rrezikshme.
Kjo mund të ketë rritur shkallën e vdekshmërisë së nënave dhe të foshnjave, duke përshpejtuar rënien e popullsisë së Neandertalëve pas kontakteve me Homo sapiens.
Pse njerëzit modernë mbijetuan
Ndryshe nga Neandertalët, njerëzit modernë duket se zhvilluan mbrojtje evolucionare që reduktonin rrezikun e komplikacioneve të shtatzënisë. Këto mekanizma ndihmuan në uljen e vdekshmërisë së nënave dhe rritën shanset për mbijetesë të foshnjave, duke favorizuar rritjen e popullsisë.
Studiuesit theksojnë se këto “garanci riprodhuese” mund të kenë qenë vendimtare për suksesin e Homo sapiens si specie.
Një tjetër pjesë e enigmës së zhdukjes
Edhe pse faktorë si ndryshimet klimatike, konkurrenca për burime dhe ndërthurja me njerëzit modernë kanë qenë prej kohësh në fokus të studiuesve, ky kërkim sugjeron se sfidat riprodhuese mund të kenë luajtur një rol po aq kritik.
Zbulimi nënvizon se evolucioni nuk lidhet vetëm me forcën apo inteligjencën, por edhe me aftësinë për të sjellë në jetë brezat e ardhshëm – një avantazh që, sipas shkencëtarëve, njerëzit modernë e zhvilluan, ndërsa Neandertalët jo.
(Burimi: IDR)
