Nga Nir Eyal
Historia që i tregojmë vetes për dorëzimin është shumë e thjeshtë. Ose na mësojnë se fituesit nuk dorëzohen kurrë. Ose na thonë të kundërtën: kuptoje kur të largohesh, sepse vetëm budallenjtë vazhdojnë të investojnë në diçka që nuk funksionon. Të dyja këto slogane tingëllojnë bukur. Por të dyja humbasin thelbin.
Problemi i vërtetë i shumicës së njerëzve nuk është se qëndrojnë shumë gjatë. Është se dorëzohen shumë herët.
Pas më shumë se dy dekadash studimi të sjelljes njerëzore, kam parë të njëjtin model të përsëritur: njerëzit ngatërrojnë ndjesinë e progresit me vetë progresin. Kur përpjekja bëhet e rëndë, monotone ose zhgënjyese, ata e marrin këtë si shenjë se strategjia nuk po funksionon. Ata e ngatërrojnë parehatinë me dështimin. Dhe largohen – shpesh pikërisht në momentin kur këmbëngulja do të kishte dhënë rezultat.
Një eksperiment i famshëm e ilustron këtë. Studiuesit vendosën minj në një cilindër me ujë. Pa rrugëdalje të dukshme, ata notonin pak dhe më pas dorëzoheshin. Por kur studiuesit i shpëtonin për pak çaste dhe më pas i vendosnin sërish në ujë, minjtë notonin shumë më gjatë herën e dytë. Çfarë kishte ndryshuar? Jo uji. Jo aftësia fizike. Por pritshmëria. Shpresa e shpëtimit ndryshoi sa gjatë ishin të gatshëm të duronin.
Shpresa nuk e bëri detyrën më të lehtë. Ajo bëri të mundur qëndrueshmërinë.
Ky parim vlen edhe për njerëzit. Kur besojmë se përpjekja mund të na çojë diku, ne tolerojmë më gjatë vështirësinë. Kur besojmë se gjithçka është e kotë, e njëjta vështirësi bëhet e padurueshme.
Por këtu shpesh lind keqkuptimi tjetër: këshilla “mos u dorëzo kurrë”. Kjo nuk është mençuri. Është vetë-dëmtim.
Sfida reale është të dish kur këmbëngulja po të sjell përparimin dhe kur thjesht po thellon një gropë.
Rregulli që përdor unë është i thjeshtë: nis me parimin e këmbënguljes, por heq dorë kur këmbëngulja nuk po sjell më progres.
Sekreti i parë është të vendosësh një pikë kontrolli përpara se të nisësh. Nuk mund t’i besosh gjykimit tënd në momentin kur je i lodhur dhe i zhgënjyer. Atëherë mendja prodhon mijëra arsye për të ndaluar. Kjo nuk është urtësi – është parehati që kërkon dalje.
Vendos një datë në të ardhmen kur do ta rivlerësosh rrugën tënde me mendje të qartë. Kjo të mbron nga dorëzimi i parakohshëm dhe nga këmbëngulja e verbër pa fund.
Kur vjen momenti i kontrollit, pyet veten: me çfarë di tani, a do ta nisja këtë rrugë sërish? Nëse po, vazhdo. Nëse jo, ke leje të largohesh pa faj.
Pyetja e dytë është: a po mëson ende? Nëse çdo përpjekje të jep informacion të ri, ti nuk je i bllokuar – je në fazën e inkubimit të një përparimi. Rezultatet shpesh vonojnë më shumë sesa kuptimi i padukshëm që po ndërtohet.
E treta: a është kjo pengesë e përkohshme apo e përhershme? Disa pllaja janë pjesë e procesit. Të tjera janë tavane që nuk lëvizin kurrë. Këmbëngulja funksionon kur problemi shpërblen përpjekjen. Por nëse pengesa është strukturore dhe jashtë kontrollit tënd, këmbëngulja vetëm të mban të ngujuar.
Vendimet më të rrezikshme për t’u dorëzuar merren në momente lodhjeje emocionale. Atëherë dorëzimi duket si lehtësim. Ndonjëherë është. Por shpesh është thjesht ulje e standardit.
Nëse dorëzohesh sepse është e vështirë, po ia dorëzon drejtimin e jetës sate parehatisë. Nëse këmbëngul verbërisht sepse ke dëgjuar se “fituesit nuk dorëzohen kurrë”, po ia dorëzon drejtimin sloganeve.
Asnjëra nuk është strategji.
Strategjia është kjo: këmbëngul kur je duke mësuar. Rivlerëso me mendje të kthjellët. Dhe largohu vetëm kur faktet – jo emocionet – të tregojnë se rruga është e mbyllur.
Sepse shumica e njerëzve nuk dështojnë nga mungesa e talentit apo disiplinës. Ata dështojnë sepse nuk kuptojnë fazën e mesme: atë pjesë të gjatë, të mërzitshme dhe të vështirë, ku duket se nuk po ndodh asgjë… ndërsa në të vërtetë po vendoset gjithçka.
Dhe pikërisht aty, tundimi për t’u dorëzuar është më i madh.
Prandaj ai moment meriton gjithmonë një vështrim të dytë.
(Burimi: Përshtatur në shqip nga Psychology Today)
