Puthja, një nga gjestet më intime të njerëzimit, mund të jetë shumë më e vjetër nga sa mendohej. Një studim i ri mbi evolucionin e kësaj sjelljeje sugjeron se paraardhësit e majmunëve dhe njerëzit e hershëm, përfshirë edhe Neandertalët, ndoshta i preknin buzët me partnerët apo miqtë e tyre që rreth 21 milionë vjet më parë.
Dëshmitë më të hershme të puthjeve njerëzore janë regjistruar rreth 4,500 vjet më parë në Mesopotami dhe Egjiptin e Lashtë, por sipas Matilda Brindle, autore kryesore e studimit dhe biologe evolucionare në Departamentin e Biologjisë në Universitetin e Oksfordit, puthja mbetet një “enigmë evolucionare”. Ajo mbart rreziqe të dukshme, si transmetimi i sëmundjeve, pa ofruar një avantazh të qartë për mbijetesën apo riprodhimin.
“Puthja është një nga ato sjellje që donim shumë ta kuptonim”, tha Brindle për CNN. “Është e përhapur te shumë kafshë, gjë që të krijon përshtypjen se mund të jetë një tipar i evoluar.”
Ekipi e përkufizoi puthjen si kontakt jo-agresiv, gojë më gojë, pa përfshirë ushqimin. Meqë kjo sjellje nuk mund të gjendet në të dhënat fosile, studiuesit përdorën një metodë tjetër: analizuan literaturën shkencore mbi primatët modernë që janë vërejtur duke u puthur, si shimpanzetë, bonobot, orangutangët dhe një specie gorille.
Më pas ata kryen një analizë filogjenetike, një metodë që lejon nxjerrjen e informacionit për specie të zhdukura duke u bazuar në sjelljen e kafshëve të gjalla. Kjo përfshin ndërtimin e një “peme familjare” që tregon lidhjet midis specieve përmes të dhënave gjenetike. “Me këtë informacion, ne mund të udhëtojmë prapa në kohë”, shpjegoi Brindle.
Për të rindërtuar të kaluarën, ekipi përdori modelim statistikor dhe simuloi skenarë të ndryshëm evolucionarë përgjatë degëve të kësaj peme për të vlerësuar gjasat që paraardhësit e majmunëve të jenë puthur. Modeli u ekzekutua plot 10 milionë herë për të dhënë rezultate sa më të sakta.
Studimi, i botuar në revistën Evolution and Human Behavior, sugjeron se puthja është një tipar i lashtë i majmunëve të mëdhenj dhe se evoluoi tek një paraardhës i këtij grupi midis 21.5 dhe 16.9 milionë vjet më parë. Kjo nënkupton se edhe të afërmit e zhdukur të njeriut, si Neandertalët, ka të ngjarë të jenë puthur. Duke qenë se Homo sapiens është kryqëzuar me Neandertalët, është e mundur që edhe dy speciet të kenë shkëmbyer puthje me njëra-tjetrën.
Megjithatë, modeli nuk arrin të shpjegojë pse apo si evoluoi puthja. Brindle thekson se ajo mund të ketë pasur disa funksione: vlerësimin e partnerëve, paralojën, krijimin e lidhjeve emocionale, uljen e tensioneve sociale apo edhe përtypjen e ushqimit para se t’ua jepnin pasardhësve.
Të dhënat mbi puthjet te kafshët jashtë majmunëve janë ende të kufizuara, gjë që e bën të vështirë rindërtimin e plotë të evolucionit të kësaj sjelljeje. Për më tepër, shumica e informacioneve vijnë nga kafshë që jetojnë në robëri ose në zona të mbrojtura. “Hapi i parë i rëndësishëm ishte të tregonim se është një tipar i evoluar. Është shumë i lashtë. Por pse? Ky është misteri i radhës për t’u zgjidhur”, tha ajo.
Interesant është fakti se puthja nuk është universale në shoqërinë njerëzore. Një studim i vitit 2015 tregoi se ajo është dokumentuar vetëm në 46% të kulturave. “Gjetëm një sinjal të fortë evolucionar, por kjo nuk do të thotë se duhet të ruhet”, shtoi Brindle, duke theksuar se për disa popullata mund të jetë një praktikë e rrezikshme për shkak të mundësisë së transmetimit të sëmundjeve.
Psikologu evolucionar Adriano Reis e Lameira nga Universiteti i Warwickut, i cili nuk ishte pjesë e studimit, vuri në dukje se puthja është më shumë sesa një kontakt “gojë më gojë” dhe se kërkimi nuk shpjegon plotësisht pse njerëzit puthen në këtë mënyrë. “Shumica dërrmuese e puthjeve që njerëzit japin nuk janë gojë më gojë”, tha ai.
Ndërkohë, biologu evolucionar Justin Garcia, drejtor ekzekutiv i Institutit Kinsey, e cilësoi studimin një bazë të rëndësishme për kërkime të ardhshme mbi dallimet në sjelljen e puthjes, si për shembull kë zgjedh një person të puthë dhe në çfarë mënyre.
“Puthja është njëkohësisht biologjike dhe kulturore. Ajo stimulon shqisat dhe ka origjinë evolucionare, por gjithashtu ndryshon nga individi te individi dhe nga një kulturë në tjetrën”, tha Garcia. “Është një shembull i shkëlqyer i ndërveprimit mes natyrës dhe edukimit – një sjellje që shumë prej nesh e konsiderojnë thellësisht intime.”
(Burimi: CNN)
