Ndonjëherë ndodh diçka e mirë. Merrni një lajm të gëzueshëm, një sukses të vogël, një moment që normalisht do të duhej të sillte lumturi. Për një çast ndiheni mirë. Por pothuajse menjëherë shfaqet një mendim që e zbeh atë ndjenjë: “Kjo nuk do të zgjasë”, “Diçka e keqe do të ndodhë” ose “Nuk e meritoj këtë”. Dhe shumë shpejt gëzimi shuhet.
Sipas një analize të fundit nga psikologu Jonas Everaert, kjo mënyrë reagimi ndaj përvojave pozitive mund të ketë një ndikim më të madh në shëndetin mendor sesa mendohej më parë. Studiuesit sugjerojnë se disa modele mendimi që shfaqen pas momenteve të mira mund të rrisin ndjeshmërinë ndaj depresionit.
Kur mendja zbeh emocionet pozitive
Në psikologji ky fenomen njihet si “dampening”, ose zbehja e emocioneve pozitive. Bëhet fjalë për një prirje ku një person, në mënyrë pothuajse automatike, e minimizon ose e neutralizon një ndjenjë të mirë përmes mendimeve negative apo dyshuese.
Në vend që një moment i mirë të përjetohet plotësisht, mendja fillon ta relativizojë atë: “Nuk do të zgjasë”, “nuk është aq e rëndësishme”, ose “nuk e meritoj këtë”. Me kalimin e kohës, kjo mënyrë reagimi mund ta bëjë gjithnjë e më të vështirë për një person të përjetojë dhe të ruajë ndjenja pozitive.
Studimet e mëparshme kanë treguar se ky model mendimi lidhet shpesh me simptoma depresive, por kërkimet e fundit sugjerojnë se marrëdhënia është më komplekse dhe më e thellë.
Dy mendimet që shfaqen më shpesh
Në një analizë të bazuar në të dhëna të mëdha dhe metoda të avancuara statistikore, përfshirë analizën e rrjeteve dhe inteligjencën artificiale, studiuesit identifikuan disa modele mendimi që duket se lidhen më fort me simptomat e depresionit.
Dy prej tyre dolën vazhdimisht në pah.
I pari është mendimi: “Kjo ndjesi pozitive nuk do të zgjasё.”
I dyti është: “Fatit tim tё mirë po i vjen fundi shumë shpejt.”
Të dy këto mendime kanë një element të përbashkët: ato janë të orientuara drejt frikës për të ardhmen. Në vend që një moment pozitiv të shihet si diçka që mund të vazhdojë, ai interpretohet si i përkohshëm dhe i brishtë.
Sipas studiuesve, ky lloj mendimi lidhet fort me disa nga simptomat kryesore të depresionit, si tё ndihesh i pashpresë, vetëvlerësimi negativ, trishtimi i vazhdueshëm dhe ankthi për atë që mund të ndodhë në të ardhmen.
Ajo që e bën këtë gjetje edhe më të rëndësishme është fakti se këto mendime nuk duket se janë vetëm pasojë e depresionit. Në disa raste, ato mund tё paraprijnë zhvillimin e simptomave dhe të rrisin rrezikun që ato të shfaqen me kalimin e kohës.
Kur dikush mendon se nuk e meriton lumturinë
Një tjetër mendim i zakonshëm që studiuesit analizuan ishte ideja: “Unë nuk e meritoj këtë ndjenjë pozitive.”
Ky model mendimi lidhet shumë fort me ndjenjën se je i padenjё dhe me vetëkritikën, të cilat janë tipike për depresionin. Megjithatë, studiuesit vunë re se ai nuk duket të jetë një faktor që parashikon fillimin e depresionit.
Përkundrazi, ky lloj mendimi mund të shërbejë si një mekanizëm që e mban gjallë depresionin, pasi përforcon një imazh negativ për veten sapo simptomat janë shfaqur.
Në këtë kuptim, ai mund të jetë më shumë një faktor që e mban problemin në vend, sesa një faktor që e nis atë.
Pse mënyra si reagojmë ndaj emocioneve pozitive ka rëndësi
Për shumë vite, studimet mbi depresionin janë fokusuar kryesisht te mënyra se si njerëzit menaxhojnë emocionet negative. Por këto gjetje tregojnë se edhe mënyra se si reagojmë ndaj emocioneve pozitive mund të luajë një rol po aq të rëndësishëm.
Nëse një person fillon të besojë se momentet e mira janë gjithmonë të përkohshme ose se ato nuk i meriton, bëhet gjithnjë e më e vështirë të përfshihet plotësisht në përvojat pozitive.
Me kalimin e kohës, kjo mund të ushqejë ndjenjën e mungesёs sё shpresës, e cila është një nga karakteristikat më të forta të depresionit.
Një hap i parë: të njohësh mendimet automatike
Ekspertët theksojnë se një hap i rëndësishëm është të bëhemi të vetëdijshëm për këto modele mendimi.
Të vëresh mendime si “kjo nuk do të zgjasë” ose “nuk e meritoj këtë” nuk do të thotë të detyrosh veten të mendosh pozitivisht. Përkundrazi, do të thotë të kuptosh se këto mendime janë zakone mendore, jo domosdoshmërisht realiteti.
Nëse një person vëren se shpesh i zbeh momentet e mira me mendime të tilla, diskutimi me një profesionist të shëndetit mendor mund të ndihmojë për të kuptuar dhe ndryshuar këtë model.
Sipas studiuesve, të kuptosh se si reagojmë ndaj gjërave të mira në jetën tonë mund të jetë një hap i rëndësishëm – dhe shpesh i nënvlerësuar – në parandalimin dhe trajtimin e depresionit.
(Burimi: Psychology Today)
