Një zbulim i jashtëzakonshëm arkeologjik në lindje të Anglisë po ndryshon atë që dinim për momentin kur njeriu mori kontrollin mbi zjarrin. Në fshatin Barnham, studiuesit kanë gjetur provat më të hershme të njohura të zjarrit të krijuar qëllimisht nga dora e njeriut — rreth 400 mijë vjet më parë, shumë më herët nga sa mendohej deri tani.
Nën pyjet e qeta të Barnham Forest, arkeologët zbuluan mbetjet e një oxhaku prehistorik, tokë të pjekur nga nxehtësia dhe mjete guri që mbajnë gjurmë djegieje. Por detaji që e bën këtë zbulim vërtet historik është gjetja e piritit të hekurit, i njohur si “ari i budallait”, së bashku me strallin — kombinimi që krijon shkëndija. Praktikisht, çakmaku i parë i Epokës së Gurit.
Sipas studiuesve të Muzeut Britanik, piriti është jashtëzakonisht i rrallë në këtë zonë, çka tregon se njerëzit e lashtë e kërkonin me qëllim, duke e konsideruar një material jetik. Kur goditej me strall, ai krijonte shkëndija të mjaftueshme për të ndezur eshkë të thatë dhe për të prodhuar zjarr sipas nevojës — një teknologji e thjeshtë, por revolucionare.
Ky moment shënon një kthesë vendimtare në historinë njerëzore. Zjarri nuk ishte vetëm ngrohtësi apo mbrojtje nga grabitqarët. Ai lejoi gatimin e ushqimit, ndryshoi dietën, ndihmoi rritjen e trurit dhe i dha njerëzimit diçka thelbësore: kohë për të menduar, për të komunikuar dhe për të shpikur.
“Ky është një nga ato zbulime që ndryshojnë gjithçka,” thonë arkeologët. Për herë të parë, të gjitha provat — zjarri, mjetet e nxehta dhe materiali për ndezjen e tij — u gjetën së bashku në një vend të vetëm, duke dëshmuar pa dyshim se zjarri u krijua qëllimisht.
Një shkëndijë e vogël, ndezur qindra mijëra vjet më parë, ishte fillimi i rrugës që na çoi drejt qytetërimit.
(Burimi: BBC)
