Më 1 janar 2026, Bullgaria do t’i japë fund përdorimit të monedhës së saj kombëtare, levit, dhe do të bëhet vendi i 21-të që adopton euron, monedhën e përbashkët të Bashkimit Europian.
Ky shtet ballkanik me rreth 6.7 milionë banorë është anëtar i BE-së që prej 1 janarit 2007 dhe iu bashkua zonës Shengen në mars 2024 – dy hapa kyç në procesin e integrimit të tij evropian. Kalimi në euro konsiderohet një tjetër moment i rëndësishëm në këtë rrugë.
Me hyrjen e Bullgarisë në eurozonë, mbeten vetëm gjashtë vende nga 27 anëtaret e BE-së që vazhdojnë të përdorin monedhat e tyre kombëtare: Ҫekia, Danimarka, Hungariaa, Polonia, Rumania, dhe Suedia.
Euroja është monedha zyrtare e Bashkimit Evropian dhe përdoret për të lehtësuar tregtinë, udhëtimin dhe shkëmbimet ekonomike mes vendeve anëtare. Sot, rreth 350 milionë njerëz në Evropë e përdorin atë, duke e bërë euron monedhën zyrtare të përdorur nga numri më i madh i vendeve në botë dhe monedhën e dytë më të tregtuar dhe më të mbajtur si rezervë, pas dollarit amerikan.
Monedha menaxhohet nga Banka Qendrore Europiane dhe sistemi i bankave qendrore të eurozonës. Ajo përbëhet nga gjashtë kartëmonedha kryesore me motive arkitekturore evropiane; pasi kartëmonedha 500 euro u hoq nga qarkullimi në vitin 2019, por vazhdon të jetë mjet ligjor pagese. Kartëmonedhat janë të njëjta në të gjitha vendet, ndërsa monedhat metalike kanë një anë kombëtare të zgjedhur nga secili shtet.
Për t’u bashkuar me eurozonën, një vend duhet të përmbushë kritere të rrepta ekonomike dhe të kalojë të paktën dy vjet në mekanizmin ERM II, ku monedha kombëtare lidhet me euron dhe luhatjet e saj monitorohen. Nëse këto luhatje janë të mëdha, vendi nuk mund të adoptojë monedhën e përbashkët. Danimarka është i vetmi shtet anëtar i BE-së që ka një përjashtim zyrtar nga detyrimi për të kaluar në euro, i negociuar që në vitin 1992.
Euroja u prezantua fillimisht në tregjet financiare më 1 janar 1999 si monedhë llogaritëse, duke zëvendësuar njësinë monetare evropiane ECU. Kartëmonedhat dhe monedhat fizike hynë në qarkullim më 1 janar 2002. Fillimisht, euron e adoptuan 11 vende, të ndjekura nga të tjera në vitet pasuese: Greqia në 2001; Sllovenia, Qiproja, Malta dhe Sllovakia mes 2007 dhe 2009; Estonia, Letonia dhe Lituania nga 2011 deri në 2015; Kroacia në 2023; dhe tani Bullgaria, që do t’i bashkohet zyrtarisht eurozonës më 1 janar 2026.
Me këtë hap, harta monetare e Bashkimit Evropian bëhet edhe më e unifikuar, ndërsa euroja forcon rolin e saj si shtylla kryesore financiare e kontinentit.
(Burimi: Aljazeera)
