Nga kontrasT.al
Si mund të ndodhë që një ndërtesë me leje zyrtare, e regjistruar në kadastër dhe e toleruar nga shteti për gati një dekadë, të shpallet papritur e paligjshme dhe të shembet nga vetë autoritetet që e kishin miratuar?
Ky është thelbi i çështjes “Zela kundër Shqipërisë”, ku Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut (GjEDNj), me vendim të datës 11 qershor 2024, konstatoi se shteti shqiptar ka shkelur nenin 1 të Protokollit nr. 1 të Konventës Evropiane, që garanton të drejtën e pronës.
Rasti i Skënder Zelës, një qytetar nga Tirana, është një ilustrim tipik i mënyrës sesi gabimet administrative dhe mungesa e qeverisjes së mirë bien mbi kurrizin e qytetarit, ndërsa faturën e paguan buxheti i shtetit.
Zela kishte ndërtuar në vitin 1992 një objekt me leje ndërtimi të lëshuar nga Komiteti Ekzekutiv i Tiranës dhe e kishte regjistruar pronën në Zyrën e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme. Për më shumë se nëntë vjet, asnjë institucion nuk e kundërshtoi ligjshmërinë e ndërtimit.
Por në vitin 2002, autoritetet urdhëruan shembjen e objektit në kuadër të një fushate për pastrimin e lumit Lana, duke e përfshirë edhe pronën e Zelës si ndërtim “pa leje”, ndonëse kishte dokumentacion të plotë.
Ajo që e bën rastin më skandaloz është fakti se shembja u krye pavarësisht një vendimi gjyqësor që e ndalonte prishjen, një masë sigurimi e lëshuar nga Gjykata e Tiranës për të mbrojtur pronën deri në përfundim të procesit. Administrata e injoroi vendimin dhe procedoi me forcë, duke e lënë qytetarin pa asnjë mbrojtje efektive.
Në Strasburg, Gjykata konstatoi se shteti shqiptar nuk kishte ruajtur “ekuilibrin e drejtë midis interesit publik dhe të drejtave të pronarit”, duke theksuar se: “Gabimet e administratës publike nuk duhet të bien mbi qytetarin që ka vepruar në mirëbesim.”
Gjykata theksoi rëndësinë e parimit të qeverisjes së mirë dhe vuri në dukje se Zela kishte vepruar në përputhje me ligjin, ndërsa shteti kishte ndryshuar qëndrim në mënyrë arbitrare pas shumë vitesh. Në vendimin e saj, GjEDNj i referohet edhe rasteve Sharxhi dhe të tjerët kundër Shqipërisë, Gashi kundër Kroacisë dhe Kopecký kundër Sllovakisë, duke ndërtuar një linjë të qëndrueshme: kur administrata gabon, nuk mund të kërkojë që qytetari të paguajë pasojat.
Sipas vendimit, Shqipëria duhet t’i paguajë z. Zela një kompensim prej rreth 60 mijë eurosh, një shumë që do të dalë nga buxheti i shtetit — pra, nga taksat e qytetarëve.
Përtej kompensimit individual, çështja Zela ekspozon një problem të thellë sistemik: pasigurinë juridike dhe mungesën e përgjegjësisë administrative. Një shtet që nuk respekton vendimet gjyqësore, që shemb ndërtime me leje dhe që ngatërron qytetarët me vetveten, është një shtet që e çon drejtësinë për zgjidhje në Strasburg.
Ndërsa qytetarët kërkojnë të drejtat e tyre jashtë vendit, buxheti publik mbulon dështimet e administratës, duke kthyer padrejtësitë në barrë kolektive.
“Një masë sigurimi gjyqësor që nuk zbatohet, është një vendim pa efekt. Gabimet administrative nuk janë faji i qytetarit — dhe nuk duhet të paguhen prej tij.”
Në thelb, rasti “Zela kundër Shqipërisë” është më shumë se një histori individuale. Është një test për shtetin ligjor dhe një kujtesë e fortë se siguria juridike nuk është luks, por kusht themelor i drejtësisë.
