Artan Fuga është shpallur “Autori më i mirë i vitit” me romanin “Ndëshkimi i dytë i Evës” në Panairin e Librit 2025, në të cilin janë ndarë çmimet vjetore, duke vlerësuar autorë, studiues dhe përkthyes që kanë spikatur me veprat e tyre gjatë vitit. Artan Fuga është vlerësuar si autori më i mirë nga juria e përbërë nga Elsa Skënderi, Maniela Sotaj, Teuta Dhima, Zija Vukaj dhe Beti Njuma.
Në fjalën e saj, znj. Skënderi, në cilësinë e kryetares së jurisë, ka theksuar se janë marrë në shqyrtim 260 vepra të zhanreve të ndryshme. “Juria e Çmimeve të Panairit të 28-të të Librit kurorëzon sot një punë të gjatë, sa sfiduese aq edhe të bukur, për shpalljen e fituesve për kategoritë: Autori më i mirë i vitit, Autori i librit studimor më të mirë të vitit, Autori më i mirë i librit për fëmijë, Përkthyesi më i mirë i vitit, Përkthyesi më i mirë i vitit nga frëngjishtja”, – është shprehur ndër të tjera kryetarja e jurisë, e cila ka vënë në dukje se për jurinë me rëndësi ka qenë trajtimi me përpikëri i të gjithë lëndës letrare apo studimore, të dorëzuar për konkurrim brenda afateve dhe pasja në konsideratë e botuesve dhe e krijuesve si nga Shqipëria ashtu edhe nga Kosova e Maqedonia e Veriut. “Letërsinë shqipe, studimet e librat shqip i kemi bashkë, ndaj dhe vlerësimet, që pa dyshim parakusht kanë meritën, duhet t’i kemi bashkë”, – ka nënvizuar ajo.
Sa i takon tematikës së librave të paraqitur për konkurrim për çmimet e Panairit të Librit, në prozë, znj. Elsa Skënderi tha se vërehet një rimarrje e motiveve të së shkuarës komuniste te autorët e Shqipërisë shtetërore, ndërsa te disa nga autorët e Kosovës këto motive të së shkuarës lidhen me Luftën Çlirimtare të Kosovës. Sakaq, një pjesë e veprave letrare po transfigurojnë edhe zhvillime më bashkëkohore të lidhura, për shembull, me lëvizjet demografike të shoqërisë (tematika e emigracionit), me zhvillimin e teknologjisë ose me pandeminë Covid-19.
“Risi vihen re edhe në zgjerimin e tematikës letrare që nuk mbetet thjesht te rravgimi i çështjeve të identitetit apo i çështjeve historike-politike, por mëton të bëjë pjesë të universit letrar edhe konceptet apo diskursin shkencor. Kjo risi është më se e mirëpritur në letërsinë tonë, pasi më herët kjo lloj përmase ka munguar. Veçanërisht, në dritën e zhvillimeve teknologjike e shkencore që shoqëria po përjeton, bëhet e nevojshme kjo lloj letërsie që t’i përfaqësojë artistikisht zhvillimet e tilla”, – është shprehur kryetarja e jurisë së Panairit të Librit 2025, znj. Elsa Skënderi.
Ndërkaq, çmime janë dhënë për kategori të ndryshme të librit. Siç u përmend më sipër, çmimi “Autori më i mirë i vitit” iu dha z. Artan Fuga për romanin “Ndëshkimi i dytë i Evës”, botuar nga “Papirus”, një strukturë romaneske mbresëlënëse, ku ndërthuren miti i zanafillës, dramat e jetës familjare e urbane dhe zhvillimet teknologjike të bashkëkohësisë. Ndërthurja e dimensionit filozofik dhe psiko-social me një letraritet të spikatur dëshmojnë një të kuptuar të thellë të njeriut, të shoqërisë dhe të kohës, kur jetojmë.
Çmimi “Autori i librit më të mirë studimor” iu dha z. Ali Xhiku, për veprën “Faqeve të historiografisë shqiptare”, botuar nga “Onufri”, për kontributin e vyer për ndriçimin teorik dhe metodologjik të çështjeve kyçe të historisë së letërsisë shqipe, në një vepër ku ndërthuren njohja e thellë e sistemit letrar shqiptar, analiza e teksteve themelore të historisë së letërsisë sonë dhe angazhimi i përkushtuar jetësor në studimet letrare.
Çmimin “Përkthyesi më i mirë i vitit” e mori z. Virgjil Muçi për përkthimin mjeshtëror të veprës “Xhejmsi” të Percival Everett, fitues i çmimit “Pulitzer” 2025, botuar nga “Dituria”, ku reflektohen njohuritë e thella të natyrës së shqipes, por edhe talenti i tij prej shkrimtari. Gjuhësimi me zhdërvjelltësi të admirueshme i dy regjistrave të idiomës së romanit, e bën këtë vepër madhore të bashkëkohësisë t’i flasë lexuesit shqiptar, duke ruajtur ngjyresat dhe kompleksitetin e tekstit origjinal.
Çmimi “Autori i librit më të mirë për fëmijë” u fitua nga znj. Valbona Banka për romanin për fëmijë “Aria, në dorën time”, botuar nga “Dita Books”, për rrëfimin e këndshëm dhe me humor, që ndërkall në tekstin letrar edhe shenja identitare të vendit dhe të gjuhës sonë, që nxisin formimin e identitetit kombëtar te lexuesit e vegjël, dhe edukimin emocional përmes letërsisë.
Çmimin për përkthimin më të mirë letrar nga frëngjishtja në shqip e mori z. Urim Nerguti për përkthimin e romanit “Hyrija” të Kamel Daoud, fitues i çmimit “Goncourt” 2024, botuar nga “Buzuku”. Përmes nuancimeve të larmishme të fjalës e sintaksës së zhdërvjellët përkthyesi sjell besnikërisht në shqip një histori drithëruese duke ruajtur stilin e autorit me heshtjet, belbëzimet dhe shumësinë e zërave të këtij romani tronditës.
