Në hierarkinë e posteve diplomatike, shërbimi në Europë konsiderohet shpesh një ndër më të qetët. Rezidencat janë të mëdha, ritmi i jetës është i rregullt – të paktën në pjesën perëndimore të kontinentit – dhe, siç thotë Daniel Fried, ish-ambasador i SHBA-së në Poloni, “je në territor miqësor”. Kur lindin mosmarrëveshje, zakonisht zgjidhen me tone të ulëta dhe larg syrit të publikut.
Por një seri përplasjesh të fundit mes ambasadorëve amerikanë dhe qeverive pritëse ka ofruar një pamje më të ashpër të stilit të diplomacisë së administratës Trump. Për Uashingtonin, këto janë shenja të një qasjeje më të drejtpërdrejtë. Për shumë në Europë, janë shembuj të antagonizmit të panevojshëm që shkel “normat bazë diplomatike”.
Këtë javë, Bill White, ambasadori amerikan në Belgjikë, kritikoi ashpër autoritetet belge për mënyrën se si po trajtojnë një çështje që lidhet me “rrethprerjen” rituale hebraike, duke e akuzuar vendin për antisemitizëm.
White reagoi ndaj një hetimi në Antwerp, ku tre burra hebrenj që kryejnë synetllёk fetar – të njohur si “mohelë” – po hetohen pasi dyshohet se kanë kryer procedura pa praninë e mjekëve. Në një postim të gjatë në rrjetin X, ai kërkoi që ministri belg i Shëndetësisë, Frank Vandenbroucke, të ndërhynte.
“Belgjikë, duhet ta ndaloni menjëherë këtë ‘ndjekje’ të pabazë dhe antisemite ndaj 3 figurave fetare hebraike (mohelëve) në Antwerp! Ata po bëjnë atë që janë trajnuar të bëjnë prej mijëra vitesh,” shkroi White.
Ai e quajti ministrin “shumë të pasjellshëm” dhe pretendoi se Vandenbroucke kishte refuzuar t’i shtrëngonte dorën apo të fotografohej me të, duke shtuar se ishte e qartë se ai “nuk e pëlqen Amerikën, vendin që luftoi dhe prej tё cilit dhjetëra mijëra djem amerikanë ranë për lirinë e Belgjikës dy herë”.
Reagimi nga Brukseli ishte i menjëhershëm. Ministri i Jashtëm belg, Maxime Prévot, i cilësoi akuzat “të rreme, fyese dhe të papranueshme”. Ai sqaroi se Belgjika e lejon ritualin e synetllёkut “kur kryhet nga një mjek i kualifikuar sipas standardeve të rrepta shëndetësore”, dhe njoftoi se ambasadori ishte thirrur për sqarime.
“Një ambasador i akredituar në Belgjikë ka detyrimin të respektojë institucionet tona, përfaqësuesit tanë të zgjedhur dhe pavarësinë e sistemit gjyqësor,” tha Prévot. “Sulmet personale ndaj një ministri belg dhe ndërhyrja në çështje gjyqësore shkelin normat bazë diplomatike.”
Përplasja i ngjan një rasti të mëparshëm në Francë, ku Charles Kushner, ambasadori amerikan dhe babai i Jared Kushnerit, akuzoi presidentin Emmanuel Macron se nuk po përballej siç duhet me rritjen e antisemitizmit. Macron e quajti letrën e tij “një gabim” dhe “të papranueshme për një diplomat”.
Edhe në Poloni, marrëdhëniet u tensionuan pasi ambasadori amerikan Tom Rose njoftoi në fillim të shkurtit se SHBA-ja do të ndërpriste kontaktet me kryetarin e parlamentit polak, Włodzimierz Czarzasty, i cili kishte deklaruar se Trump “nuk e meriton” Çmimin Nobel për Paqe. Rose i quajti komentet “fyerje të pajustifikuara” dhe paralajmëroi se askush nuk do të lejohej të dëmtonte marrëdhëniet SHBA-Poloni apo të tregonte mungesё respekti ndaj presidentit.
Kryeministri polak Donald Tusk reagoi duke thënë se “aleatët duhet të respektojnë njëri-tjetrin, jo të japin leksione”. Rose u përgjigj se do ta mbrojë gjithmonë presidentin e tij “pa hezitim, pa përjashtim dhe pa kërkuar falje”.
Daniel Fried, i cili ka shërbyer si ambasador në Poloni dhe si ndihmëssekretar i Shtetit për çështjet europiane gjatë presidencës së George W. Bush, e sheh këtë si një ndryshim të qartë nga praktikat tradicionale.
“Detyra e një diplomati është të çojë përpara axhendën e presidentit,” tha ai. “Por kjo nuk do të thotë se duhet ta mbrosh presidentin nga çdo sulm. Ndonjëherë duhet të injorosh komentet dhe të fokusohesh te objektivat më të mëdha.”
Sipas Fried, përplasjet publike rrallë fitohen “në terrenin e tjetrit”. Ai paralajmëron se përfshirja në beteja të hapura në vendin pritës mund të dëmtojë më shumë sesa të ndihmojë.
Megjithatë, klima aktuale politike në Uashington mund të nxisë një qasje më të ashpër. “Ambasadorët po reagojnë ndaj asaj që mendojnë se pritet prej tyre,” tha ai. “Po përballen me një Shtëpi të Bardhë shumë të ndjeshme ndaj kritikave.”
Fried kujton një moment nga viti 2004, kur José Luis Rodríguez Zapatero erdhi në pushtet në Spanjë pas një fushate të ashpër kundër pushtimit amerikan të Irakut. Pavarësisht kritikave të forta, presidenti Bush e telefonoi për ta uruar për fitoren dhe i ofroi bashkëpunim.
“Ai i tha: ‘Ishte fushatë, e kuptoj. Edhe nëse nuk biem dakord, duhet të punojmë së bashku’,” kujton Fried. “Bush nuk e mori personale. Ai kishte synime më të mëdha.”
Në një kohë kur marrëdhëniet transatlantike po testohen nga retorika e drejtpërdrejtë dhe përplasjet publike, shumë në Europë po përjetojnë nga afër një diplomaci amerikane më të fortë, më të zëshme dhe më pak të përmbajtur se më parë.
(Burimi: Pёrshtatur nё shqip nga Christian Edwards, CNN)
