Kur mendojmë për peshkaqenët, zakonisht na vijnë ndër mend grabitqarë të rrezikshëm të oqeaneve moderne, të shoqëruar nga imazhe dramatike dhe muzikë ogurzezë. Por një qytet i qetë në periferitё e gjelbërta të Glasgout ka një lidhje krejt të veçantë me këto krijesa – një histori që shkon pas rreth 330 milionë vjet.
Në vitin 1982, në Bearsden, në East Dunbartonshire, u zbulua një fosil i jashtëzakonshëm peshkaqeni, aq i ruajtur mirë sa shkencëtarët mundën të dallonin edhe mbetjet e vaktit të fundit të ngrënë nga peshku para se të ngordhte. Zbulimi u bë gjatë një gërmimi në Manse Burn, ku u gjetën edhe dhjetëra fosile të tjera peshqish dhe bimësh, por peshkaqeni ishte pa dyshim zbulimi më i rrallë.
Sipas historisë lokale, ishin disa djem të zonës që zbuluan fillimisht fosilet dhe i çuan ato te gjahtari i njohur i fosileve Stan Wood, i cili në atë kohë punonte në Muzeun Hunterian në Glasgow. Wood organizoi gërmime gjatë gjithë verës së vitit 1982 dhe shumë shpejt u bë e qartë se bëhej fjalë për diçka të pazakontë.
Peshkaqeni, rreth një metër i gjatë dhe i njohur zyrtarisht si Akmonistion zangerli, konsiderohet sot nga ekspertët si fosili më i plotë i një peshkaqeni i gjetur ndonjëherë, pavarësisht moshës apo vendit. Çdo rruazë e shtyllës kurrizore dhe çdo dhëmb janë ruajtur në pozicionin origjinal, duke u dhënë studiuesve një pasqyrë të rrallë mbi anatomitë e peshkaqenëve të hershëm, për të cilët zakonisht njihen vetëm përmes copëzave tё dhëmbëve.
Në kohën kur ky peshkaqen jetonte, Skocia nuk i ngjante aspak territorit të sotëm. Zona e Bearsdenit ndodhej pranë ekuatorit dhe ishte pjesë e një lagune të pasur me jetë detare, ku jetonin karkaleca deti dhe organizma të tjerë të vegjël. Mendohet se një ngjarje e papritur, ndoshta një katastrofë natyrore, e vrau peshkaqenin dhe e fundosi shpejt në baltë. Mungesa e oksigjenit dhe mbulimi i menjëhershëm me sedimente ndaluan kalbëzimin e indeve të buta, duke bërë të mundur ruajtjen e jashtëzakonshme të fosilit për qindra miliona vjet.
Edhe pse është studiuar për dekada, peshkaqeni i Bearsdenit vazhdon të ngrejë pikëpyetje. Disa struktura në trupin e tij nuk janë ende plotësisht të shpjeguara dhe teoritë variojnë nga funksione mbrojtëse deri te role të mundshme në çiftëzim. Shkencëtarët pranojnë se ka ende shumë për të mësuar dhe se disa prej sekreteve mund të mbeten përgjithmonë të pazgjidhura.
Sot, vendi ku u zbulua fosili shënohet vetëm nga një pllakë e vogël përkujtimore. Megjithatë, një grup entuziastësh vendas po përpiqet ta mbajë gjallë këtë histori të jashtëzakonshme. Ata shpresojnë të vendosin një skulpturë të peshkaqenit në qendër të qytetit, si një kujtesë e përhershme e së kaluarës prehistorike të zonës dhe si një mënyrë për t’ua rikujtuar brezave të ardhshëm këtë lidhje unike me historinë e Tokës.
Edhe sot, dekada pas zbulimit, kërkimet mbi fosilet e gjetura në Bearsden vazhdojnë dhe vazhdimisht nxjerrin në dritë detaje të reja. Pikërisht kjo, thonë studiuesit, është ajo që e bën këtë peshkaqen kaq magjepsës: një krijesë e vogël prehistorike që, e varrosur për miliona vjet në baltën e Skocisë, vazhdon të tregojë histori.
(Burimi: BBC)
