Më 6 dhjetor 1689 ndërroi jetë në Prishtinë nga epidemia e murtajës, personaliteti i shquar i kishës, kombit dhe kulturës shqiptare, ipeshkvi i jashtëzakonshëm, Pjetër Bogdani.
Gur i Hasit, afër Prizrenit, konsiderohet vendlindja e Pjetër Bogdanit, një nga figurat më të shquara të historisë, kulturës dhe letërsisë shqiptare. Ai lindi në vitin 1625 në një periudhë kur shqiptarët përjetonin sfida të mëdha nën sundimin osman.
Qysh në moshë të re, Bogdani u lidh me kishën katolike. Studimet fillestare i mori në Çiprovac Franciscan School (sot në Bullgari), ndërsa më pas u dërgua në Kolegjin Ilirian të Loretos pranë Ankonës dhe më tej në Propaganda Fide në Romë, ku mbaroi me sukses studimet e filozofisë dhe teologjisë, duke fituar gradën doktor.
Një klerik, intelektual dhe prijës shpirtëror
Në vitin 1656, Pjetër Bogdani u emërua ipeshkv i Shkodrës dhe administrator i Arkipeshkvisë së Tivarit, detyrë që ai e mbajti për më shumë se dy dekada. Më 1677, ai u bë kryeipeshkv i Shkupit, duke u shndërruar në një nga figurat më të larta kishtare shqiptare të kohës.
Megjithatë, Bogdani nuk u ndal vetëm te puna kishtare. Ai ishte mendimtar, filozof dhe dijetar i vërtetë, zotëronte gjuhë të ndryshme si latinisht, italisht, greqisht dhe të tjera, dhe ishte i përkushtuar të nxisë identitetin dhe vetëdijen kombëtare të shqiptarëve.
“Cuneus Prophetarum” — Kryevepra që ndryshoi historinë e letërsisë shqipe
Vepra më e famshme e Bogdanit, Cuneus Prophetarum (shqip: “Çeta e Profetëve”), botuar për herë të parë më 1685 në Padovë, konsiderohet vepra e parë e rëndësishme në prozë në gjuhën shqipe.
Në këtë libër, Bogdani kombinon elemente teologjike, filozofike, historike, por edhe komente mbi natyrën, astronominë dhe jetën shpirtërore, duke ndërtuar një tekst me dimensione biblike, kulturore. Stili i tij i pasur gjuhësor dhe vendimi për të shkruar në shqip, në një kohë kur gjuhë zyrtare ishte latinishtja, e bëjnë Bogdanin pionier të letërsisë shqipe.
Bogdani nuk ishte vetëm prift dhe poet, ai e konsideronte si detyrë të tij të ruante dhe forconte vlerat shpirtërore dhe kombëtare të shqiptarëve. Me njohuritë dhe ndikimin e tij kishtar, ai informonte Selinë e Shenjtë dhe të tjerët jashtë trojeve për gjendjen shpirtërore e sociale të shqiptarëve, duke paralajmëruar nevojën për liri dhe identitet kombëtar.
Në vitin 1689, gjatë konfliktit midis Perandorisë Osmane dhe Perandorisë Austriake, Bogdani luajti një rol aktiv në rezistencë dhe koordinim mes shqiptarëve, myslimanë dhe të krishterë, duke treguar se për të, interesi kombëtar ishte mbi ndarjet fetare.
Sot, Pjetër Bogdani njihet si një nga figurat më të ndritura të letërsisë dhe kulturës shqiptare të vjetër. Vepra e tij vazhdon të studiohet, të botohet dhe të nderohet si burim i pasur i gjuhës, shpirtit dhe identitetit shqiptar.
Ai nuk ishte vetëm një prift, por një ideator, mendimtar dhe luftëtar i palodhur për lirinë, kulturën dhe vetëdijen kombëtare. Me librin dhe veprën e tij, Bogdani mbetet frymëzim për brezat, duke u bërë një nga figurat themelore të kombit shqiptar.
Jeta dhe veprimtaria e Pjetër Bogdanit na kujtojnë rëndësinë e ruajtjes së rrënjëve, gjuhës dhe vlerave tona. Ai la një trashëgimi shpirtërore dhe kulturore që sot përbën gur themeli të identitetit shqiptar.
