Administrata e Donald Trump po futet gjithnjë e më thellë në ciklin e premtimeve të mëdha dhe kthesave të detyruara. Në fushatë ai u shfaq si njeriu i zgjidhjeve të thjeshta për problemet e mëdha: tarifa për të “shpëtuar” ekonominë amerikane, bllokim vizash për të mbrojtur vendet e punës, mbyllje dosjesh të sikletshme për të ecur përpara. Pak muaj pasi është rikthyer në Shtëpinë e Bardhë, tabloja duket krejt ndryshe: përballë realitetit ekonomik e politik, Trump po detyrohet të bëjë kthesa njëra pas tjetrёs – pa pranuar asnjëherë se është tërhequr nga gabimet e veta.
Shembulli më i freskët janë tarifat doganore mbi ushqimet. Në pranverë, presidenti shpalli me bujë një urdhër ekzekutiv “historik” për vendosjen e tarifave reciproke ndaj vendeve të tjera. Sipas tij, kjo do të ulte defiҫitin, do të rritej ekonomia dhe do të hapeshin vende pune, madje do të kishte aq shumë para sa SHBA-të do të ulni taksat dhe do të shlyenin borxhin kombëtar “shumë shpejt”. Retorika ishte triumfale: “tani është radha jonë të përparojmë”.
Vetëm pak muaj më vonë, në fund të vitit, e njëjta administratë po heq një pjesë të mirë të atyre tarifave. Lista nuk është e rastësishme: kafe, çaj, fruta e lëngje frutash, kakao e erëza, domate dhe mish viçi – pra gjërat bazë që gjenden në çdo kuzhinë amerikane. Arsyeja është po aq e thjeshtë sa edhe e parashikueshme: tarifat i bënë këto produkte më të shtrenjta, duke ushqyer inflacionin e lartë dhe duke goditur drejtpërdrejt familjet. Çmimet e ushqimeve në supermarkete në shtator rezultojnë rreth 18% më të larta se në janar 2022, një periudhë që tashmë kujtohet si viti i “kulmit të inflacionit”. Nën Trump, panorama është bërë edhe më e rëndë: rreth 14% e familjeve amerikane raportojnë pasiguri ushqimore këtë vit, nga 12.5% një vit më parë.
Administrata ishte paralajmëruar se kjo do të ndodhte. Në një seancë në Kongres, një ligjvënëse i tha hapur sekretarit të Tregtisë se “bananet nuk rriten në Amerikë” dhe se tarifat mbi gjëra që nuk prodhohen dot brenda vendit do të thoshin thjesht çmime më të larta për konsumatorët. Sot, tarifa mbi bananet është hequr – një pranim në heshtje se logjikёn e tregut nuk e mposht dot slogani politik.
Një histori e ngjashme po shpaloset me politikat për punëtorët e huaj. Trump, për të kënaqur bazën e tij më nacionaliste, vendosi një tarifë marramendëse prej 100 mijë dollarësh për çdo aplikim për vizën H-1B, vizë e destinuar për punëtorë të kualifikuar si inxhinierë, mjekë apo studiues. Qëllimi ishte i qartë: kompanitë ta kishin pothuajse të pamundur të sillnin talente nga jashtë dhe të detyroheshin të punësonin amerikanë. Por tregu i punës është më kokëfortë se premtimet e fushatës.
Sot, i njëjti president pranon se “nuk mund t’i marrësh njerëzit nga radha e papunësisë dhe t’i çosh të prodhojnë raketa” dhe se SHBA-të kanë nevojë për punëtorë të kualifikuar nga jashtë. Të dhënat e tregut të punës e mbështesin këtë realitet: rreth 71% e punëdhënësve thonë se kanë vështirësi serioze për të gjetur punonjës me aftësitë e duhura, ndërsa në sektorin e çipeve parashikohen dhjetëra mijëra vende pune të paplotësuara deri në vitin 2030. Në këtë sfond, goditja ndaj vizave H-1B nuk rezultoi as mbrojtje e punës amerikane, as shtysë për rritjen e pagave – thjesht një bllokadë e panevojshme për ekonominë.
Kthesa e tretë lidhet me një çështje shumë më të ndjeshme: dosjet e Jeffrey Epstein. Për javë të tëra, Trump i ka quajtur “tymnajё” demokratësh, ka minimizuar rëndësinë e tyre dhe ka refuzuar publikimin, duke pretenduar se pas gjithë kësaj fshihej një përpjekje për ta larguar vëmendjen nga problemet reale ekonomike. Tani, sërish nën presion politik e publik, ai ka firmosur një ligj që detyron publikimin e dosjeve. Nga “kaq e mërzitshme, s’ka asgjë aty” në “i hapim dosjet” brenda pak muajsh – një tjetër kthesë 180 gradë që tregon se vijueshmëria e linjës politike është më e brishtë se sa retorika në podium.
Kur i sheh bashkë, këto tre raste – tarifat, vizat për punëtorët e huaj dhe dosjet Epstein – tregojnë një model qeverisjeje: politika e bazuar në bindje impulsive, jo në analiza të thelluara. Tarifat u vendosën sepse presidenti besonte se do “rindërtonin Amerikën” dhe u hoqën kur goditën konsumatorët. Goditja ndaj vizave u shtyn përpara nga ideja se vendet e punës mund të mbusheshin lehtësisht nga amerikanë “të gatshëm” dhe u zbut sapo doli në pah boshllëku real i aftësive. Dosjet Epstein u mbyllën si “tymnajё” derisa presioni politik dhe publik e bëri të rёndё vazhdimin e bllokimit.
Në teori, çdo qeveri ka të drejtë të korrigjojë kursin kur faktet e kërkojnë. Por në rastin e Trump, modeli duket më shumë si “provë dhe kthesë”, sesa “provë dhe mësim”. Politikat shpallen si zgjidhje magjike, pa shpjeguar kostot reale; kur kostoja bëhet e dukshme për publikun, vjen një kthesë e re, e shoqëruar me të njëjtin vetëbesim retorik sikur asgjë s’ka ndodhur. Për vëzhguesit nga jashtë, mesazhi është i qartë: nuk kemi të bëjmë me një strategji afatgjatë, por me një eksperiment të vazhdueshëm mbi ekonominë, tregun e punës dhe besimin publik.
Komenti përmbyllës tingëllon i thjeshtë: realiteti po konfirmon pikërisht ato paralajmërime që kritikat e hershme bënë ndaj tarifave, mbylljes së tregut të punës dhe politizimit të çështjeve të ndjeshme. Dhe fraza që mbetet në ajër, si një refren editorial, është: “Ju thamë!”. Pyetja, megjithatë, është se sa gjatë mund t’i rezistojë një demokraci e madhe një politike që sillet si eksperimenti i radhës, me qytetarët në rolin e kavieve të laboratorit ekonomik.
(Përkthyer dhe pёrshtatur nё shqip nga kontrasT.al \ Burimi: “Vantage with Palki Sharma”, Firstpost, episodi “LIVE: Trump Scraps Food Tariffs as Grocery Prices Surge”\ https://www.youtube.com/watch?v=uq9uASZjvtE)
