Autizmi është një çrregullim kompleks i zhvillimit që prek disa fusha njëkohësisht, duke përfshirë ndërveprimin social, komunikimin verbal dhe joverbal, imagjinatën, si dhe sjelljet dhe interesat. Vlerësohet se rreth 1% e popullsisë globale jeton me çrregullime të spektrit të autizmit.
Simptomat zakonisht shfaqen herët në jetë, ndonjëherë që në foshnjëri, por në shumicën e rasteve bëhen të dukshme përpara moshës 3-vjeçare.
Çfarë e shkakton autizmin?
Shkaktarët e autizmit nuk janë ende plotësisht të qartë. Në disa raste të rralla, ai lidhet me çrregullime gjenetike si sindroma e X-it të brishtë. Megjithatë, në shumicën e rasteve nuk identifikohet një shkak i vetëm. Aktualisht, mendohet se autizmi është rezultat i një kombinimi faktorësh gjenetikë dhe mjedisorë. Është e rëndësishme të theksohet se nuk ka prova që autizmi shkaktohet nga veprimet apo mosveprimet e prindërve para, gjatë apo pas shtatzënisë.
Si diagnostikohet autizmi?
Diagnoza e autizmit bazohet kryesisht në vëzhgimin e sjelljes së fëmijës. Nuk ekziston një test i vetëm mjekësor, si analiza gjaku apo imazheri, që mund të konfirmojë këtë çrregullim. Megjithatë, mjekët mund të rekomandojnë teste gjenetike apo ekzaminime të tjera për të identifikuar kushte të lidhura shëndetësore.
Vlerësimi fokusohet në tri fusha kryesore: ndërveprimi social, komunikimi dhe sjelljet apo interesat e pazakonta.
Ndërveprimi social
Fëmijët me autizëm shpesh hasin vështirësi në krijimin dhe ruajtjen e marrëdhënieve sociale. Ata mund të kenë më pak kontakt me sy, të mos reagojnë kur thirren në emër dhe të kenë vështirësi në lojërat që përfshijnë ndërveprim me të tjerët. Edhe pse mund të pëlqejnë praninë e prindërve apo aktivitetet fizike, shpesh shfaqin më pak reagim dhe interes krahasuar me bashkëmoshatarët.
Komunikimi
Zhvillimi i gjuhës te fëmijët me autizëm shpesh është më i ngadaltë. Ata mund të përdorin më pak fjalë apo gjeste për të komunikuar dhe ta kenë të vështirë të mbajnë një bisedë të thjeshtë. Në disa raste, fëmijët mund të zhvillojnë gjuhën normalisht, por më pas të humbasin aftësi të fituara, zakonisht mes moshës 18 dhe 24 muaj. Disa mund të përsërisin fjalë apo fraza (ekolali) dhe të kenë modele të pazakonta të të folurit.
Sjelljet dhe interesat
Fëmijët me autizëm shpesh shfaqin sjellje përsëritëse dhe interesa të kufizuara. Ata mund të përqendrohen në aktivitete të caktuara, si rreshtimi i objekteve, dhe të kenë nevojë për rutina të qëndrueshme. Lëvizjet e përsëritura, si përplasja e duarve apo lëkundja e trupit, janë gjithashtu të zakonshme.
Koha e shfaqjes
Këto veçori zakonisht shfaqen përpara moshës trevjeçare dhe janë tregues kyç për vlerësimin dhe diagnostikimin e hershëm.
Autizmi kërkon mirëkuptim, mbështetje dhe ndërhyrje të hershme për të ndihmuar individët të zhvillojnë potencialin e tyre dhe të përmirësojnë cilësinë e jetës.
