Në Zvicër, një shfaqje teatrale për Zhan D’Arkёn ka ndezur polemika, pasi producentët ftuan persona të prekur nga çrregullimet e të ngrënit të marrin pjesë në interpretim. Psikologë dhe prindër kanë shprehur shqetësimin se përfshirja e tyre mund të rrezikojë mirëqenien e aktorëve, ndërsa të tjerë e konsiderojnë iniciativën një mundësi fuqizuese dhe një mënyrë për të adresuar me ndjeshmëri një realitet të vështirë.
Në premierën e shfaqjes “Jeanne Dark” në Teatrin e Bazelit, një nga pjesëmarrëset, Janine Rickenbach, e cila ka jetuar me anoreksi për shumë vite, u përball me paragjykime për të cilat ishte e vetëdijshme që para se të dilte në skenë. Gjatë performancës, ajo u paraqit me vetëbesim dhe e përjetoi interpretimin si hap për të treguar se identiteti i saj është më i madh se sëmundja me të cilën jeton.
Debati i fundit ka rikthyer pyetjen mbi mënyrën se si arti duhet të trajtojë çështjet e shëndetit mendor. Disa specialistë theksojnë se paraqitjet artistike të këtyre realiteteve mund të rrezikojnë të prodhojnë stigmatizim apo idealizim të gabuar, ndërsa të tjerë vlerësojnë rolin e artit si mjet për të kuptuar dhe për të reflektuar mbi përvoja të ndërlikuara njerëzore.
Shfaqja nuk e ka anoreksinë si temë qendrore, edhe pse ajo përmendet herë pas here. Vepra fokusohet kryesisht tek figura historike e Zhan D’Ark, vajza franceze e shekullit XV, e cila drejtoi ushtri në beteja duke besuar se ishte e udhëzuar nga Zoti dhe që më pas u dënua për herezi. Përmes personazheve të tjerë që e sfidojnë dhe e gjykojnë, shfaqja synon të eksplorojë anёn e saj psiqike dhe mekanizmat e kontrollit mbi trupin dhe vullnetin.
Regjisorja Lies Pauwels kërkonte të depërtonte në motivet psikologjike të Zhan D’Ark dhe ndjeu se personat që jetojnë me anoreksi mund të sillnin një perspektivë të vlefshme përmes përvojës së tyre të brendshme. Për këtë arsye, teatri kontaktoi profesionistë të shëndetit dhe kërkoi aktorë amatorë të prekur nga çrregullimet e të ngrënit. Por pas publikimeve kritike në media, shumë u tërhoqën dhe në fund morën pjesë vetëm dy aktore amatore.
Shumë specialistë vunë në dyshim etikën e projektit, duke argumentuar se mirëqenia shëndetësore duhet të jetë prioritet, ndërsa disa e konsideruan të papranueshme krahasimin midis kësaj përfshirjeje dhe ftesës për persona me sëmundje të rënda për të interpretuar në skenë. Nga ana tjetër, disa artistë të tjerë që janë marrë me tema të ngjashme thanë se nisma mund të jetë e dobishme kur trajtohet me ndjeshmëri dhe profesionalizëm, duke u dhënë zë personave që zakonisht përfaqësohen nga të tjerët.
Pas premierës, reagimet e publikut ishin të ndara. Disa shprehën dyshime mbi etikën e përfshirjes së pjesëmarrësve të prekur aktualisht nga sëmundja, ndërsa të tjerë vlerësuan faktin që ata janë të rritur dhe të aftë të vendosin vetë. Një pjesë e audiencës shfaqjen e pa si një vepër psikologjike rreth figurës së Zhan D’Ark dhe jo si një vepër mbi çrregullimet e të ngrënit. Kishte edhe të tjerë që shprehën kritika për saktësinë historike të rrëfimit.
“Jeanne Dark” do të vazhdojë të shfaqet dhe polemikat që e shoqërojnë tregojnë se arti që prek tema të ndjeshme mbetet gjithmonë fushë e hapur për debat, veçanërisht kur përfshin realitete personale dhe shëndetin e pjesëmarrësve.
(Burimi: The New York Times)
