Në vitet e fundit është vënë re një rritje e sjelljeve të dhunshme dhe problematike mes adoleshentëve dhe paraadoleshentëve, duke përfshirë grabitje, sulme me armë, përplasje në grupe dhe dëmtime prone. Fenomeni ka ngritur shqetësime serioze në komunitete të ndryshme dhe ka shtyrë ekspertët të analizojnë arsyet që mund të qëndrojnë pas kësaj prirjeje.
Përfshirja e të rinjve në incidente të dhunshme ka arritur nivele alarmante. Në disa raste, grupet kriminale thuhet se rekrutojnë qëllimisht të mitur për të shmangur pasoja më të rënda ligjore për anëtarët më të rritur.
Por çfarë po ndodh në thelb?
Ekspertët sugjerojnë se rritja e dhunës tek të rinjtë nuk është rezultat i një faktori të vetëm, por i një kombinimi kompleks elementësh shoqërorë, psikologjikë dhe kulturorë.
Një nga aspektet e diskutuara është ndryshimi në normat psikologjike dhe arsimore. Qasjet moderne që theksojnë vetëvlerësimin, individualitetin dhe shprehjen e lirë emocionale kanë sjellë përfitime të rëndësishme, por në disa raste mund të krijojnë paqartësi në kufijtë dhe rregullat. Pa struktura të qarta, fëmijët mund ta kenë më të vështirë të pёrvetёsojnë normat morale dhe përgjegjësinë personale.
Një tjetër faktor është vështirësia në artikulimin e emocioneve. Shumë të rinj nuk kanë një fjalor të zhvilluar emocional për të shprehur frustrimin, zemërimin apo zhgënjimin. Kur ndjenjat nuk artikulohen me fjalë, ato shpesh shfaqen përmes sjelljes impulsive apo agresive.
Roli i mediave sociale dhe teknologjisë është gjithashtu i rëndësishëm. Platforma si TikTok dhe rrjetet e tjera krijojnë një mjedis ku reagimet e menjëhershme, ekspozimi i vazhdueshëm dhe presioni social janë të larta. Kjo mund të kufizojë zhvillimin e mendimit kritik dhe aftësive për zgjidhjen paqësore të konflikteve, ndërsa nxit reagime të shpejta dhe emocionale.
Disa studiues përmendin edhe dobësimin e strukturave tradicionale, përfshirë ndikimin e fesë dhe komuniteteve të organizuara, të cilat më parë ofronin një kornizë të qartë vlerash, disipline dhe përkatësie. Mungesa e një reference të tillë mund të lërë disa të rinj pa orientim të qëndrueshëm.
Ndryshimet në filozofinë arsimore janë një tjetër element. Modelet që theksojnë autonominë dhe vetëdrejtimin mund të keqinterpretohen si mungesë disipline, sidomos kur nuk shoqërohen me pasoja të qarta për sjellje të papërshtatshme.
Në të njëjtën kohë, disa prindër ndihen të mbingarkuar ose të pasigurt për mënyrën si të vendosin kufij dhe të transmetojnë vlera, veçanërisht në një mjedis ku shkollat fokusohen kryesisht në performancën akademike dhe më pak në formimin e karakterit.
Të gjithё këto faktorë, kur ndërthuren, mund të krijojnë një klimë ku një pjesë e të rinjve reagojnë me sjellje ekstreme, përfshirë dhunën.
Zgjidhja nuk duket e thjeshtë, por ekspertët theksojnë disa drejtime kyçe: edukim emocional më i thelluar, vendosje e kufijve të qartë, përfshirje më aktive e të rriturve në jetën e të rinjve dhe krijimi i hapësirave për shprehje të shëndetshme – si arti, sporti apo debatet konstruktive.
Siç ka thënë shkrimtari Isaac Asimov, “Dhuna është streha e fundit e të paaftëve.” Nëse duam të reduktojmë dhunën tek të rinjtë, duhet t’i pajisim ata me mjete për të menduar, për të komunikuar dhe për të zgjidhur konfliktet në mënyrë racionale dhe paqësore. Vetëm duke kultivuar mendimin kritik dhe dialogun respektues mund të ndërtohet një shoqëri më e qëndrueshme dhe më e sigurt për brezat që vijnë.
(Burimi: Sebastien Montel PhD, Psychology Today)
