Ndërsa Donald Trump u thotë protestuesve iranianë se “ndihma është rrugës”, realiteti ushtarak dhe politik tregon se presidenti amerikan ka shumë pak mundësi reale për të ndërhyrë me forcë kundër regjimit të Teheranit – dhe akoma më pak shanse që një veprim i tillë të sjellë ndryshim të vërtetë në terren.
Shtëpia e Bardhë ka sinjalizuar se Trump nuk do të hezitonte të përdorte forcën ushtarake kundër Iranit. Por historia e ndërhyrjeve amerikane në Lindjen e Mesme dhe mungesa aktuale e përgatitjes ushtarake e bëjnë një operacion të tillë jo vetëm të vështirë, por edhe potencialisht të pasuksesshëm. Ndryshe nga operacioni që çoi në rrëzimin e Nicolás Maduro-s në Venezuelë, në rastin iranian nuk ka as planifikim afatgjatë dhe as infrastrukturë të parapozicionuar për një goditje të menjëhershme.
Aktualisht, SHBA nuk ka asnjë aeroplanmbajtëse të dislokuar në Lindjen e Mesme. USS Gerald R. Ford është zhvendosur në Karaibe, ndërsa USS Nimitz ndodhet në brigjet perëndimore të SHBA-së. Kjo do të thotë se çdo sulm ajror apo raketor ndaj objektivave iraniane do të duhej të nisej nga bazat amerikane dhe aleate në rajon – në Katar, Bahrein, Irak, Emiratet e Bashkuara Arabe, Oman apo Arabinë Saudite – me rrezikun e drejtpërdrejtë të hakmarrjes iraniane ndaj këtyre vendeve pritëse.
Teherani ka paralajmëruar hapur se çdo sulm amerikan do të shoqërohej me goditje ndaj bazave dhe anijeve amerikane. Edhe pse gjatë luftës 12-ditore me Izraelin mbrojtja ajrore iraniane u dëmtua rëndë, vendi ruan ende një arsenal të konsiderueshëm raketor. Vlerësohet se Irani ka rreth 2 mijë raketa balistike të rënda, të cilat në një sulm masiv mund të depërtojnë mbrojtjen ajrore amerikane dhe izraelite. Shumë prej bazave të lëshimit janë të fshehura thellë në zona malore dhe janë rindërtuar pas goditjeve të fundit.
Por pyetja kryesore mbetet: çfarë do të bombardonte realisht SHBA? Objektivat ushtarake dhe institucionale të regjimit mund të identifikohen, por protestat dhe shtypja brutale po zhvillohen në zona urbane të dendura. Rreziku i viktimave civile do të ishte i lartë, ndërsa efektiviteti politik i një sulmi të tillë mbetet i paqartë. Për më tepër, regjimi iranian mund të shfrytëzonte çdo sulm amerikan për të mobilizuar mbështetjen e brendshme, duke luajtur kartën e ndërhyrjes së huaj – një narrativë e fuqishme në një vend me histori të gjatë përplasjesh me SHBA-të që nga grushti i shtetit i CIA-s në vitin 1953.
Edhe pse protestat kundër regjimit janë të forta, strukturat shtetërore iraniane mbeten kohezive. “Në Iran ekziston qartë një aparat i organizuar qeveritar, ushtarak dhe sigurie. Regjimi po tregon se nuk ka vija të kuqe dhe është i vendosur të ruajë kontrollin me çdo kusht,” shprehet Roxane Farmanfarmaian nga Instituti Mbretëror i Shërbimeve të Bashkuara.
Një tjetër opsion ekstrem do të ishte eliminimi fizik i udhëheqësit suprem, Ajatollah Ali Khamenei. Ushtarakisht, një operacion i tillë do të ishte më i lehtë sesa një pushtim tokësor, por politikisht do të ishte një përshkallëzim historik, me pasoja të rënda ligjore dhe ushtarake. Për më tepër, nuk ka garanci se vrasja e tij do të sillte rënien e regjimit. Gjatë sulmeve izraelite të verës, ku u eliminuan dhjetëra drejtues ushtarakë iranianë, struktura e pushtetit mbeti në këmbë. Khamenei madje ka përgatitur lista pasardhësish për të garantuar tranzicion të shpejtë në rast eliminimi.
Ekspertët paralajmërojnë se rezultati më i mundshëm i një goditjeje të tillë do të ishte marrja e pushtetit nga Garda Revolucionare – pra një regjim potencialisht edhe më i ashpër.
Ndërkohë, vetë Trump ka përjashtuar publikisht dërgimin e trupave tokësore në Iran. Një fushatë e gjatë bombardimesh nuk gëzon mbështetje as nga aleatët, as nga Kongresi dhe as nga opinioni publik amerikan.
Në këtë sfond, po diskutohen alternativa jo-ushtarake, përfshirë sulme kibernetike. Por edhe këtu efektiviteti është i dyshimtë. Ndërprerja e energjisë elektrike apo sistemeve qeveritare do të prekte kryesisht civilët. Rivendosja e aksesit në internet përmes rrjetit satelitor Starlink është parë si opsion, por nuk garanton ndalimin e represionit në rrugë.
Si përfundim, ndërsa Trump premton se “ndihma po vjen”, realiteti strategjik tregon se SHBA ka shumë pak mjete reale për të ndryshuar situatën në Iran pa hyrë në një konflikt të gjerë, të rrezikshëm dhe me rezultat të pasigurt.
(Burimi: The Guardian)
