Më 25 janar 1995, një raketë e lëshuar nga Norvegjia për të studiuar Dritat Veriore gati sa nuk e futi botën në një luftë bërthamore. Për pak më shumë se një orë, në një pasdite dimri, makthet më të errëta të Luftës së Ftohtë u rikthyen në ekranet e radarëve rusë.
Teknikët ushtarakë që monitoronin qiellin mbi Rusinë veriore panë një objekt të paidentifikuar që ngrihej me shpejtësi nga afër brigjeve norvegjeze. Askush nuk dinte menjëherë se çfarë ishte, por skenari më i keq ishte i qartë: një raketë e lëshuar nga një nëndetëse amerikane në ato ujëra mund të sillte tetë koka bërthamore në Moskë brenda 15 minutash.
Alarmi u përcoll me urgjencë në zinxhirin komandues deri te presidenti rus Boris Jelcin. Ai u bë udhëheqësi i parë në histori që aktivizoi “çantën bërthamore” – sistemin që përmban kodet dhe mekanizmin për autorizimin e një kundërsulmi atomik. Në ato minuta, Jelcini dhe këshilltarët e tij duhej të vendosnin nëse Rusia do të hakmerrej ndaj një sulmi që mund të ishte duke ardhur.
Doktrina bërthamore e pasluftës së dytë botërore bazohej në parimin e shkatërrimit të garantuar reciprok. Një vendim i gabuar do të kishte pasoja të pakthyeshme për gjithë planetin.
Ndërkohë, lajmi i alarmit u përhap me shpejtësi. Tregjet valutore u lëkundën. Politikanë, shefa ushtarakë dhe gazetarë në mbarë botën kërkonin informacion. Në BBC, prezantuesi Jeremy Paxman nisi emisionin Newsnight me një fjali që sot tingëllon ironike: “Para se të fillojmë, duhet të raportojmë se sot nuk shpërtheu lufta bërthamore, pavarësisht përpjekjeve më të mira të një agjencie ruse të lajmeve.”
Agjencia Interfax raportoi fillimisht se Rusia kishte rrëzuar një raketë në hyrje. Gazetarët telefononin Ministrinë e Mbrojtjes ruse, ndërsa një zëdhënës i tensionuar deklaroi: “Jam i bindur se britanikët nuk kanë qëlluar asnjë raketë drejt Rusisë.” Edhe Pentagoni ishte në errësirë informative: “E tëra çfarë kemi janë raportime mbi raportime,” tha një zëdhënës amerikan.
Në orën 14:52 GMT, rreth një orë pas alarmit fillestar, erdhi sqarimi vendimtar. Interfax korrigjoi raportimin: sistemi rus i paralajmërimit të hershëm kishte regjistruar vërtet një lëshim rakete, por ajo kishte rënë në territorin norvegjez dhe nuk kishte hyrë në hapësirën ajrore ruse.
Pak më vonë, një zyrtar i mbrojtjes në Norvegji konfirmoi se bëhej fjalë për një lëshim paqësor shkencor nga një poligon civil. Raketa ishte pjesë e një programi kërkimor për studimin e aurorës boreale dhe kishte rënë në det pranë ishullit arktik Spitzbergen, shumë larg çdo objektivi ushtarak.
Kriza u mbyll pa asnjë shkrepje arme. Por disa orë më vonë, burime të mbrojtjes ruse do të pranonin se ishte ende “shumë herët për të thënë” nëse lëshimi kishte testuar në mënyrë të pavullnetshme sistemin e tyre të radarëve.
Një raketë meteorologjike. Një gabim interpretimi. Dhe një botë që për një orë të tërë u mbajt pezull mes jetës dhe shkatërrimit.
(Burimi: BBC)
