Një nga mendimet më të goditura për marrëdhëniet vjen nga Leo Tolstoi, i cili sfidon idenë klasike se një martesë funksionon vetëm kur dy njerëz janë “të përputhshëm”.
Në dukje, përputhja duket çelësi i gjithçkaje. Shumë njerëz besojnë se nëse partnerët mendojnë njësoj, kanë të njëjtat shije dhe sillen në mënyrë të ngjashme, gjithçka do të ecë natyrshëm. Dhe në fillim, shpesh duket sikur kjo është e vërtetë. Por me kalimin e kohës, dalin në pah dallime të vogla – ndonjëherë të papritura – që testojnë vërtet marrëdhënien.
Pikërisht këtu merr kuptim thelbi i thënies së Tolstoit:
“Ajo që ka rëndësi për një martesë të lumtur nuk është sa të përputhshëm jeni, por si përballeni me papërputhshmërinë.”
Kjo ide mbetet aktuale edhe sot. Në një kohë kur marrëdhëniet shpesh ndërtohen mbi kërkimin e “partnerit perfekt”, realiteti është shumë më kompleks. Në jetën e përditshme, dallimet shfaqen në mënyra të thjeshta: si menaxhohen paratë, si përballohet stresi apo si kalohet koha e lirë. Nuk janë drama të mëdha, por janë të vazhdueshme dhe, me kalimin e kohës, formësojnë marrëdhënien.
Mesazhi i Tolstoit nuk premton një rrugë të lehtë. Përkundrazi, ai pranon se dallimet janë të pashmangshme dhe sugjeron se suksesi qëndron tek aftësia për të jetuar me to, jo për t’i zhdukur.
Kjo filozofi lidhet ngushtë edhe me jetën personale të vetë shkrimtarit. Martesa e tij me Sofya Behrs nuk ishte pa sfida. Megjithëse ajo mbështeti punën dhe jetën e tij familjare, marrëdhënia e tyre kaloi përmes mosmarrëveshjeve, sidomos kur bindjet dhe mënyra e jetesës së Tolstoit ndryshuan me kalimin e viteve.
Në vitet e mëvonshme, ai përjetoi një krizë të thellë shpirtërore dhe filozofike, duke vënë në dyshim normat shoqërore, fenë dhe vetë qëllimin e jetës. Këto përvoja ndikuan thellësisht në mendimin e tij dhe e çuan drejt ideve të thjeshtësisë dhe shmangies sё dhunës, të cilat më vonë ndikuan figura si Mahatma Gandhi.
Përtej letërsisë, Tolstoi u angazhua edhe në arsim dhe reforma sociale. Në pronën e tij në Yasnaya Polyana, ai hapi shkolla për fëmijët fshatarë dhe promovoi metoda mësimore që vinin theksin te liria dhe kreativiteti, jo te disiplinimi i rreptë.
Në fund të jetës, ai hoqi dorë nga privilegjet e tij dhe zgjodhi një jetë më të thjeshtë, duke kritikuar pasurinë, institucionet fetare dhe pushtetin shtetëror. Madje, ai lejoi që veprat e tij të shpërndaheshin lirshëm. Vdiq në vitin 1910 në një stacion të vogël treni, pas një përpjekjeje për t’u shkëputur nga jeta që kishte ndërtuar.
E gjitha kjo e bën këtë thënie më shumë sesa një mendim teorik. Ajo është një përmbledhje e një jete të jetuar mes kontradiktave, kërkimit dhe përpjekjes për të kuptuar marrëdhëniet njerëzore.
Në fund, sipas tij, një marrëdhënie nuk mbahet nga përputhja perfekte, por nga mënyra se si dy njerëz mësojnë të jetojnë me dallimet e tyre.
