Nga kontrasT.al
Mbrëmja e datёs 10 nёntor që nisi si debat mbi ligjin për barazinë gjinore u kthye në një tronditje kombëtare. Në ekranin e “Opinion”, përballë Blendi Fevziut, një vajzë që e prezanton veten publikisht si Luana foli me një ton që rrallë dëgjohet në televizione shqiptare. Ajo nuk kishte ardhur për të folur për teori, por për plagë. Dhe rrëfimi i saj ngriti më shumë pyetje se sa dha përgjigje.
Luana tregoi historinë e saj që prej moshës 14 vjeç. Ishte adoleshente, tregoi ajo, kur u afrua me një grup aktivistësh që e ftuan në një “qendër strehimi emergjente”, me premtimin se do ta ndihmonin të ndiqte shkollën dhe të gjente mbështetje. Por, sipas saj, aty filloi kalvari.
“Më futën në një dhomë me djem që kryenin marrëdhënie në sytë e mi. Qëndrova 89 ditë. Nuk dilja dot. Nëna ime nuk e dinte çfarë kishte firmosur. Më veshën me paruke e taka, më thanë që duhet të pranoja një tjetër jetë.”
Në vijim të rrëfimit të saj, Luana përmendi edhe presione për të marrë hormone në moshë të mitur, pa dijeninë apo pëlqimin e nënës. “Isha 14 vjeç. Më thanë: kjo është rruga për t’u bërë ajo që je. Nuk dija as çfarë po ndodhte me trupin tim”, tha ajo, duke shpjeguar se pas viteve të para kishte ndjekur ndërhyrje kirurgjikale mbi moshën 18-vjeçare, me mbështetjen e një “doktori plastik VIP”.
Në çdo vend normal, deklarata të tilla do të mjaftonin për të vënë në lëvizje Prokurorinë dhe institucionet shtetërore. Sepse përtej debatit moral apo ligjor për identitetin gjinor, Luana përshkroi situata që, nëse janë të sakta, janë vënie në rrezik të një të mituri, shkelje të të drejtave njerëzore, dhe abuzim me pushtetin që kanë organizata që veprojnë në emër të bamirësisë dhe mbrojtjes sociale.
Në emër të kujt flitet, dhe me cilat fonde?
Prej më shumë se një dekade, në Shqipëri veprojnë dhjetëra organizata që pretendojnë të mbrojnë të drejtat e komunitetit LGBT dhe grupet vulnerabël. Ato përmenden në çdo raport ndërkombëtar, marrin fonde nga programe të BE-së, USAID-it apo agjencive të tjera donatore, publikojnë deklarata, organizojnë trajnime dhe takime sensibilizuese kudo nёpёr rrethina, nё kryeqytet, dhe sidomos nё pёr shkolla.
Por përtej fasadës publike, shumë pak dihet për si përdoren këto fonde, sa njerëz realisht ndihmohen, dhe kush mban përgjegjësi kur një rast del jashtë kontrollit. Asnjë raport i pavarur nuk i ka audituar seriozisht. Asnjë institucion shtetëror nuk ka bërë transparencë mbi mënyrën se si këto projekte ndikojnë në jetën e njerëzve që pretendohet të mbrohen.
Në këtë boshllëk llogaridhënieje, është legjitime të shtrohet pyetja: a po përfitojnë më shumë organizatat, apo njerëzit që ato përdorin si shembull për të justifikuar “punёn” e realizuar me projektet e tyre?
Kur “kauza” kthehet në industrinë e fondeve
Prej vitesh, raportet e donatorëve flasin për “rritje të ndërgjegjësimit”, “integrim të komunitetit”, “përmirësim të shërbimeve shëndetësore”. Por në realitet, siç thonë shumë zëra kritikë, pak ose aspak ka ndryshuar për njerëzit në terren.
Transgjinorët mbeten pa dokumente të përshtatura, pa mbështetje reale psikologjike, dhe shpesh pa një strehë të sigurt.
Nëse rrëfimi i Luanës është qoftё dhe pjesërisht i vërtetë, atëherë kemi dështim të plotë institucional: një sistem që pretendon se mbron, por në fakt shfrytëzon viktimat për të mbajtur gjallë e pasuruar vetveten. Kjo është arsyeja pse çdo projekt duhet të ketë verifikim shtetëror të pavarur, çdo qendër strehimi duhet të inspektohet dhe çdo fond të jetë i audituar publikisht.
Një thirrje për drejtësi, jo për gjykim
Luana nuk kërkoi mëshirë. Ajo kërkoi të dëgjohej. Dhe pavarësisht nëse çdo detaj i rrëfimit të saj del i saktë apo jo, shoqëria shqiptare nuk mund të bëjë sikur nuk e dëgjoi.
Sepse pas çdo “kauze”, pas çdo slogani për barazi, fshihen histori njerëzore që meritojnë të vërtetën — jo propagandën.Në fund, reagimi i saj është më shumë se një histori personale: është një sinjal që shteti duhet të ndërhyjë, të hetojë, të auditojë dhe të rikthejë besimin tek qytetarët se asnjë individ, pavarësisht gjinisë apo identitetit, nuk mund të mbetet peng i sistemit që pretendon ta shpëtojë.
