Një histori e errët e luftës së Bosnjës po del në dritë, pas më shumë se tri dekadash. Prokuroria e Milanos ka hapur një hetim tronditës mbi atë që po quhet “safari njerëzor” në Sarajevë – një praktikë e tmerrshme ku, sipas dëshmive dhe dokumenteve të reja, individë të pasur nga vendet perëndimore kanë paguar shuma marramendëse për të qëlluar civilë nga pozicionet e snajperëve gjatë rrethimit famëkeq të qytetit.
Hetimi nisi pas dëshmive të përfshira në dokumentarin “Sarajevo Safari”, i cili publikoi rrëfime të ish-zyrtarëve të inteligjencës dhe ushtarëve boshnjakë që pretendonin se “turistë” të huaj, të sjellë nga Italia dhe vende të tjera evropiane, ishin lejuar të qëllonin civilë për “përvojë ekstreme”. Të ashtuquajturit “turistë të luftës” – sipas prokurorisë italiane – mund të kishin paguar deri në 100 mijë euro për të marrë pjesë në këto akte mizore, duke qëlluar gra, burra e madje edhe fëmijë nga pozicione të sigurta në kodrat përreth kryeqytetit boshnjak.
Sipas raportimeve të “The Guardian”, “El País” dhe “Times of India”, hetuesit italianë po ndjekin gjurmët e disa qytetarëve italianë që dyshohet se kanë marrë pjesë në këto “turne vrasjesh” në vitet 1993–1994, në bashkëpunim me forcat serbo-boshnjake që kontrollonin pozicionet e snajperëve. Dyshohet se udhëtimet organizoheshin përmes Beogradit, ku pjesëmarrësit fluturonin me avion civil dhe më pas transportoheshin me helikopter drejt zonave të frontit, ku “ofroheshin” objektiva të rastësishëm – civilë që ecnin nëpër rrugët e Sarajevës së rrethuar.
Këto pretendime janë aq tronditëse, saqë shumë i kanë cilësuar si të pabesueshme, por disa ish-oficerë kanë pranuar publikisht se kishin dijeni për një “turizëm makabër lufte” që ndodhte në heshtje. Dokumentet e para të hetimit përfshijnë komunikime të ish-ushtarëve dhe dëshmi nga dëshmitarë që kanë parë persona të huaj në zonat e snajperëve, të cilët nuk ishin pjesë e ndonjë njësie ushtarake.
Rrethimi i Sarajevës, që zgjati pothuajse katër vjet, la mbi 11 mijë të vdekur, përfshirë mbi 1,600 fëmijë. Qyteti ishte nën zjarrin e vazhdueshëm të snajperëve dhe artilerisë, duke u kthyer në një arenë të tmerrshme të terrorit ndaj civilëve. Nëse këto akuza vërtetohen, ato do të përfaqësonin një nga aktet më të neveritshme të degradimit njerëzor – ku lufta u shndërrua në spektakël për argëtim.
Autoritetet italiane kanë konfirmuar se hetimi është në fazë të avancuar dhe përfshin dyshime për “vrasje të paramenduara me mizori të veçantë”. Prokuroria e Bosnjës ka shprehur gatishmërinë për bashkëpunim ndërkombëtar dhe po kërkon qasje në të gjitha dëshmitë që lidhen me këtë rast.
Ndërsa opinioni publik europian reagon me tronditje, shumë zëra kërkojnë që ky rast të mos mbetet një tjetër “sekret i errët” i historisë së luftës së Bosnjës. Për familjet e viktimave të Sarajevës, çdo hap drejt së vërtetës është një shpresë e vonuar për drejtësi. Por edhe një kujtesë e dhimbshme se, në kohë lufte, njeriu mund të bjerë në nivele të pashpjegueshme të çnjerëzimit.
