Shumë njerëz pëlqejnë të besojnë se gjithmonë kërkojnë të vërtetën, por realiteti i përditshëm tregon të kundërtën. Nga rezultatet mjekësore që mbeten të pahapura, te llogaritë financiare që shmangen gjatë rënieve të tregut, njerëzit shpesh zgjedhin të mos përballen me informacionin. Sipas një studimi të ri izraelito-holandez, kjo sjellje nuk lidhet domosdoshmërisht me mohimin apo papërgjegjshmërinë, por me menaxhimin e dhimbjes emocionale.
Studimi u drejtua nga Prof. Yaniv Shani nga Universiteti i Tel Avivit dhe Prof. Marcel Zeelenberg nga Universiteti Tilburg. Sipas tyre, shmangia e informacionit dhe kërkimi aktiv i informacionit të dhimbshëm nuk janë sjellje të kundërta, por burojnë nga i njëjti proces emocional: përpjekja për të rregulluar stresin në situata që perceptohen si kërcënuese.
“Vendimet tona për informacionin nuk janë vetëm funksionale, por shpesh emocionale,” shkruajnë studiuesit. “Njerëzit lëvizin vazhdimisht mes dëshirës për të ditur dhe instinktit për t’u mbrojtur, duke peshuar se cila do t’i dhembë më pak: e vërteta e dhimbshme apo pasiguria.”
Ndryshe nga kërkimet e mëparshme, të cilat e kanë shpjeguar të ashtuquajturën “injorancë të qëllimshme” kryesisht përmes motiveve morale – si shmangia e fajit apo përgjegjësisë – ky studim ofron një këndvështrim më personal. Studiuesit argumentojnë se njerëzit shmangin informacionin sepse, në atë moment të caktuar, nuk ndihen emocionalisht të aftë për ta përballuar.
Studimi, i publikuar në revistën shkencore Current Opinion in Psychology, bazohet në një analizë të gjerë të kërkimeve empirike dhe studimeve të vetë autorëve mbi shmangien e informacionit dhe kërkimin e informacionit që nuk ka përfitim praktik. Nga këto të dhëna, ata zhvilluan një kornizë të thjeshtë me dy pyetje kyçe:
“A mund ta përballoj pasigurinë?” dhe “A mund ta përballoj të vërtetën?”
Përgjigjet ndaj këtyre pyetjeve përcaktojnë nëse një person zgjedh të shmangë informacionin apo këmbëngul të dijë gjithçka. I njëjti individ mund të kalojë nga një strategji te tjetra, në varësi të rrethanave dhe gjendjes emocionale. “Këto sjellje nuk janë të kundërta,” theksojnë autorët. “Ato janë dy mjete që njerëzit përdorin për të rregulluar emocionet dhe për të shmangur mbingarkesën psikologjike.”
Studimi përmend shembuj të zakonshëm: persona që shtyjnë hapjen e analizave mjekësore para festave, apo investitorë që shmangin kontrollin e portofolit gjatë periudhave të paqëndrueshme. “Kjo sjellje nuk tregon indiferencë,” shpjegon Shani. “Në shumë raste, njerëzit kanë ndërmend tё përballen me informacionin më vonë. Ata thjesht po zgjedhin momentin kur barra emocionale është më e përballueshme.”
Nga ana tjetër, studiuesit vërejnë edhe një sjellje që në pamje të parë duket kontradiktore: në situata me pasiguri të lartë, njerëzit kërkojnë informacion të dhimbshëm edhe kur ai nuk sjell asnjë përfitim praktik. Për shembull, konsumatorët shpesh kontrollojnë çmimin e një produkti që tashmë e kanë blerë, edhe pse e dinë se nuk mund ta ndryshojnë vendimin.
“Në këto raste, pasiguria bëhet burimi më i madh i shqetësimit,” shpjegon Zeelenberg. “Të dish mund të dhembë, por të mos dish mund të dhembë edhe më shumë.”
Ky model u vu re veçanërisht në Izrael pas sulmit të 7 tetorit, kur shumë familje kërkuan informacion të saktë për fatin e të afërmve, edhe pse e dinin se lajmi mund të ishte shkatërrues. Studiuesit theksojnë se pasiguria e zgjatur krijon stres të vazhdueshëm, ndërsa e vërteta, sado e dhimbshme, ndonjëherë sjell mbyllje emocionale.
Gjetjet e studimit kanë rëndësi praktike për shëndetësinë, institucionet publike, biznesin dhe platformat digjitale. Duke kuptuar se vendimet për informacionin udhëhiqen nga përballimi emocional, organizatat mund të përshtasin mënyrën dhe kohën e komunikimit të informacionit të ndjeshëm.
“Nuk ka rëndësi vetëm çfarë informacioni jepet, por edhe si dhe kur jepet,” përfundon Shani.
(Burimi: Jpost)
