Në fund të shekullit XIX, një gazetar austriak i quajtur Theodor Herzl mbërriti në Paris me ëndrrën e një bote të barabartë, por ajo që gjeti ishte e kundërta – një valë e ashpër antisemitizmi edhe në vendin e revolucionit. Skandali i famshëm Dreyfus, ku një oficer hebre u akuzua padrejtësisht për tradhti, i hapi sytë Herzlit për një mision që do të ndryshonte historinë: krijimin e një shteti për hebrenjtë, një vend ku ata mund të jetonin pa diskriminim. Ai e gjeti këtë vend në tokën e lashtë të Palestinës, dhe kështu lindi lëvizja për kthimin e hebrenjve në “tokën e premtuar”.
Që nga mijëvjeçari i parë para Krishtit, hebrenjtë – ose izraelitët siç quheshin atëherë – kishin jetuar në atë që sot quhet Izrael. Ata i referohen Abrahamit, Isakut dhe Jakobit si themelues tё popullit të tyre dhe besojnë se Zoti ua premtoi atyre atë tokë. Por pushtimet e pandërprera nga asirianët, babilonasit, persët, romakët e më vonë osmanët, i detyruan të largohen. Tempulli i Jeruzalemit u shkatërrua dhe populli hebre u shpërnda në të gjithë botën, duke krijuar diasporën më të madhe të kohës.
Në shekujt që pasuan, antisemitizmi u përhap në Evropë, duke i lënë hebrenjtë pa siguri e pa vend. Në vitin 1897, Herzl organizoi Kongresin e parë Zionist në Bazel, Zvicër. Aty u vendos që Palestina do të ishte vendi i ri për shtetin hebraik. Por kishte një pengesë të madhe – Palestina nuk ishte tokë bosh, ishte atdheu i mijëra arabëve që kishin jetuar atje për shekuj me radhë.
Herzl fillimisht kërkoi leje nga Sulltani Otoman për të kolonizuar territorin, duke ofruar shlyerjen e borxheve të perandorisë në këmbim të tokës, por sulltani e refuzoi. Kështu filloi emigrimi gradual hebre, me blerje tokash të vogla nga pronarë osmanë dhe ngritjen e fermave e vendbanimeve të reja. Qendra si Tel Avivi në 1909 kishin arkitekturë evropiane dhe tregonin qartë synimin për të ndërtuar një shtet të pavarur.
Në 1917, Britania, që kërkonte mbështetjen e hebrenjve gjatë Luftës së Parë Botërore, shpalli Deklaratën e Balfourit, duke premtuar mbështetje për një “atdhe kombëtar hebre” në Palestinë. Pas rënies së Perandorisë Osmane, Britania mori kontrollin e territorit dhe emigracioni hebre u shtua ndjeshëm.
Në vitet ’30, me ardhjen e Hitlerit në pushtet, mijëra hebrenj të tjerë ikën nga Evropa drejt Palestinës, duke shtuar tensionet me popullsinë arabe vendase. Britanikët propozuan ndarjen e tokës në dy shtete – një për hebrenjtë dhe një për arabët – por palestinezët e refuzuan. Në vitin 1948, hebrenjtë shpallën shtetin e Izraelit dhe pesë shtete arabe – Egjipti, Siria, Jordania, Iraku dhe Libani – shpallën luftë. Por megjithëse në numër më të madh, ata ishin të përçarë dhe Izraeli, i bashkuar dhe i motivuar, fitoi. Pas luftës, Izraeli kontrollonte 77% të territorit të Palestinës, ndërsa Gaza kaloi nën Egjiptin dhe Bregu Perëndimor nën Jordaninë. Për palestinezët, kjo ishte Nakba – katastrofa, pasi qindra mijëra u dëbuan nga shtëpitë e tyre.
Në vitin 1967, Izraeli fitoi një tjetër luftë, duke pushtuar Gazën, Bregun Perëndimor, Gadishullin Sinai dhe Lartësitë e Golanit, duke marrë kontrollin pothuajse të plotë mbi tokat palestineze. Edhe sot, palestinezët kërkojnë një shtet të pavarur në kufijtë e vitit 1967, që përfshin Gazën, Bregun Perëndimor dhe Jerusalemin Lindor, por Izraeli nuk pranon. Ai ka ndërtuar qindra vendbanime të reja hebraike në këto territore dhe vazhdon të zgjerojë kufijtë e vet. Ligji izraelit i Kthimit i lejon çdo hebreu në botë të bëhet qytetar i Izraelit, ndërkohë që miliona palestinezë ende jetojnë në kampe refugjatësh.
Në thelb, ky konflikt nuk është thjesht për tokën, por për identitetin, sigurinë dhe ekzistencën. Europa, që dikur përndiqte hebrenjtë, sot i sheh pasojat e vendimeve të saj koloniale. Dhe ndërsa dekadat kalojnë, një gjë mbetet e qartë: pa politikë, nuk ka paqe. Lufta nuk do të japë asnjëherë një zgjidhje – ajo vetëm thellon plagët e një historie që filloi mbi 3,000 vjet më parë. Në fund, çështja e Palestinës nuk ka përgjigje me armë, por me diplomaci – sepse paqja, sado e largët, mund të fillojë vetëm kur dy fqinjët- armiq – tё mësojnë të jetojnë pranë njëri-tjetrit, pa sulmuar si nё 7 Tetor 2023 dhe pa vrarё, terrorizuar e torturuar mё pas mijёra pleq, gra dhe femijё.
