Kriminelët që dikur mbështeteshin te diamantet, ari apo veprat e artit për të fshehur pasuritë e paligjshme, sot po përdorin një mjet shumë më praktik: stablecoin-et, kriptovaluta të lidhura me dollarin amerikan, të cilat funksionojnë kryesisht jashtë kontrollit tradicional financiar.
Stablecoin-et mund të blihen me para të zakonshme dhe të dërgohen përtej kufijve pothuajse menjëherë. Po ashtu, ato mund të rikthehen shumë lehtësisht në sistemin bankar, madje edhe përmes kartave të parapaguara, shpesh pa u vënë re nga autoritetet. Sipas një raporti të firmës analitike Chainalysis, deri në 25 miliardë dollarë transaksione të paligjshme vitin e kaluar u kryen përmes stablecoin-eve.
Ekspertët paralajmërojnë se rritja e përdorimit të tyre nga oligarkë rusë, persona të sanksionuar, grupe kriminale dhe organizata terroriste po minon një nga mjetet më të forta të politikës së jashtme amerikane: izolimin nga sistemi global financiar. “Keqbërësit lëvizin më shpejt se kurrë më parë”, tha Ari Redbord, ish-zyrtar i Departamentit të Thesarit të SHBA-së.
Nyja kriminale: nga këmbyesit informalë te kartat dixhitale
Rasti i fundit në Britani tregoi përmasat e problemit: një rrjet ndërkombëtar pastrimi parash, me vlerë mbi 1 miliard dollarë, bleu madje edhe një bankë në Kirgistan për të shmangur sanksionet dhe për të ndihmuar financimin e përpjekjeve ushtarake ruse. Sipas autoriteteve britanike, rrjeti konvertone paratë nga trafiku i drogës, armëve dhe qenieve njerëzore në Tether, stablecoin-i më i përdorur.
Një investigim i “The New York Times” tregoi se sa lehtë mund të kalojë kripto mes boshllëqeve të sistemit bankar: duke futur vetëm 40 dollarë në një ATM kriptomonedhash, gazetari arriti të merrte stablecoin-e dhe, përmes një roboti në Telegram, të krijonte një kartë Visa të parapaguar, pa asnjë kontroll identiteti. Kartat e tilla u shërbejnë veçanërisht qytetarëve rusë që nuk mund të bëjnë blerje ndërkombëtare për shkak të sanksioneve.
Kompania WantToPay, e cila i mundësonte këto karta dhe vepronte nga Hong Kongu, u ekspozua pas investigimit. Pas kontaktit me redaksinё e “The New York Times”, kompania hoqi logot e Visa-s dhe Mastercard-it nga faqja e saj. Vetë Visa dhe Mastercard njoftuan se po hetonin rastin.
Hetimi i “The New York Times” identifikoi të paktën 24 kompani në botë – nga Malta nё Kazakistan – që ofrojnë karta anonime Visa/Mastercard të financuara me stablecoin-e, me limite shpenzimi deri në 30,000 dollarë.
Rregullimi përpiqet të kapë hapin, por boshllëqet mbeten
Në SHBA, miratimi i GENIUS Act këtë vit krijoi kuadrin e parë federal për rregullimin e stablecoin-eve. Kompanitë si Circle e përshëndetën ligjin, duke thënë se ai modernizon mbikëqyrjen financiare. Por kritikët paralajmërojnë se ligji nuk prek platformat offshore dhe monedhat e emetuara jashtë SHBA-së.
Tether, emetuesi më i madh i stablecoin-ve me mbi 180 miliardë dollarë në qarkullim, është i bazuar në El Salvador — pra jashtë juridiksionit amerikan — dhe zotëron mbi 112 miliardë dollarë obligacione amerikane, çka e ndërlikon çështjen për autoritetet.
Gjithashtu, lidhjet politike e financiare rreth Tether shtojnë shqetësimet: kompania është e lidhur me familjen e Sekretarit të Tregtisë së SHBA-së, Howard Lutnick, i cili luan një rol kyç në zbatimin e sanksioneve të teknologjive sensitive.
Ndërkohë, një kriptomonedhë e re e lidhur me rublën, A7A5, vazhdoi të qarkullojë edhe pasi SHBA dhe BE vendosën sanksione ndaj saj dhe zhvilluesve. Para bllokimit, bursat kryesore që e tregtonin transferuan dhjetëra miliona dollarë në portofole të reja, të panjohura nga autoritetet.
(Pёrshtatur nё shqip nga The New York Times)
