Nga kontrasT.al
Strategjitë e sigurisë kombëtare nuk janë thjesht dokumente politike. Janë pasqyra. Tregojnë jo vetëm çfarë rreziqesh sheh një shtet, por edhe sa i sigurt ndihet përballë vetes dhe tё tjerёve. Dhe kur vendos përballë njëri-tjetrit dy dokumente – atë të Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe atë të Shqipërisë – nuk ke nevojë për shumë analiza: dallimi del vetë në faqen e parë.
Amerika e shkruan Strategjinë e Sigurisë Kombëtare si një manual se si drejtohet bota. Shqipëria e shkruan si një listë të gjatë shqetësimesh, për të treguar se i ka parë të gjitha rreziqet e mundshme – nga luftërat, te thatësirat, nga dezinformimi, te ikja e rinisë – dhe se, megjithatë, është ende këtu. Të paktën për momentin.
Dokumenti amerikan nis me një ton të sigurt, pothuaj triumfal. Amerika e sheh veten si fuqinë më të madhe, më të fortë, më të pasur dhe më të vendosur për të mbetur e tillë. Aty flitet për dominim teknologjik, për mbrojtje raketore të nivelit të ri, për kontroll kufijsh, për rikthim të industrisë, për “paqe përmes forcës”. Mesazhi është i drejtpërdrejtë: nëse realiteti nuk përputhet me interesin amerikan, atëherë realiteti duhet rregulluar.
Strategjia shqiptare hapet ndryshe. Me një frymë të rëndë, gati rrëfimtare. Bota është e rrezikshme. Evropa është e pasigurt. Rajoni është i paqëndrueshëm. Shqipëria është e vogël. Dhe të gjitha këto përmenden njëra pas tjetrës, sikur dokumenti të kërkojë më shumë mirëkuptim sesa siguri. Luftëra, pandemi, inflacion, kriza ushqimore, sulme kibernetike, korrupsion, krim i organizuar, emigracion masiv, ndryshime klimatike, ndërhyrje në zgjedhje. Gjithçka është kërcënim. Gjithçka është rrezik. Filozofia del e qartë: jemi një vend i vogël, por me probleme sa një kontinent.
Kur Amerika flet për prioritete, flet për kontroll absolut, për fuqi bërthamore, për parandalim të rivalëve, për rikthim prodhimi, për ekonomi që shërben si armë strategjike. Kur Shqipëria flet për prioritete, flet për mbijetesë. Të mos na bjerë një virus tjetër. Të mos na bien serverët. Të mos na ikë rinia e mbetur. Të mos na thahet energjia. Të mos na trazojë kush punët nga jashtë. Dhe, mbi të gjitha, të mos na ndodhë ndonjë gjë e papritur ndërkohë që presim ditën kur do të hyjmë në Bashkimin Evropian.
Amerika identifikon rreziqe konkrete dhe strategjike: ambiciet e Kinës, agresionin rus, teknologjitë e së ardhmes, zinxhirët e furnizimit, sulmet kibernetike të nivelit shtetëror. Janë rreziqe të mëdha, por të renditura me qartësi dhe hierarki. Shqipëria, përkundrazi, i fut të gjitha në një thes. Rusia, Kina, Irani, terrorizmi, korrupsioni, krimi, emigracioni, imigracioni, thatësira, përmbytjet, zjarret, varfëria, infrastruktura energjetike, kapitali i huaj, uji që mbaron, toka që rrëshqet, deti që ngrihet, IT-ja që bie. Një listë që të jep ndjesinë e një shteti që lufton gjithçka njëkohësisht, pa qenë i sigurt se çfarë duhet të mbrojë më parë.
Në rolin e vet në botë, Amerika flet si arkitekte e rendit perëndimor, si garantuese e sigurisë globale, si fuqi që sjell paqe përmes forcës. Shqipëria flet me një ton më modest: anëtare e NATO-s që kontribuon sa mundet, kandidate për BE që pret, promotore e paqes në rajon, luftëtare kundër dezinformimit – për aq kohë sa nuk i bie rrjeti – dhe mbrojtëse e demokracisë, me disa rezerva praktike.
Edhe tonaliteti i dy dokumenteve i ngjan shumë autorëve të tyre. Dokumenti amerikan është muskuloz, ideologjik, i sigurt në vetvete. Ai duket sikur është shkruar në zyrën ku merren vendime. Dokumenti shqiptar është dramatik, listues, parashikues. Dukshëm produkt i shumë takimeve, shumë prezantimeve PowerPoint, shumë kafeve dhe një ushtrie konsulentësh që flasin bukur, por nuk e mbajnë përgjegjësinë.
Në fund, këto strategji nuk flasin vetëm për rreziqe. Flasin për vetëbesim. Amerika shkruan një strategji për të ruajtur dhe zgjeruar dominimin. Shqipëria shkruan një strategji për të mos u rrëzuar. Amerika planifikon botën. Shqipëria planifikon të mbajë dritat ndezur, serverët në punë dhe shtetin në këmbë, edhe pse miliona euro shkojnë vazhdimisht në drejtime që sigurisë i shërbejnë vetëm në letër.
Dhe kjo, në fund të fundit, është pasqyra më e sinqertë e politikës ndërkombëtare: superfuqitë flasin për rendin botëror, ndërsa shtetet e vogla përpiqen të sigurojnë që sistemi të mos bjerë. Të paktën jo sot.
© Ky është shkrim ekskluziv i kontrasT.al, i cili gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”. Shkrimi mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke cituar burimin e tij.
