Gjatë luftës në Ukrainë, Rusia ka shënuar një rekord të ri për numrin e miliarderëve. Por pas këtij paradoksi fshihet një realitet tjetër: në 25 vitet e sundimit të Vladimir Putin, elita ekonomike ruse ka humbur pothuajse çdo ndikim politik. Oligarkët janë sot më të pasur se kurrë në letër, por më të heshtur se kurrë në praktikë – një kombinim që i shërben drejtpërdrejt Kremlinit.
Nga pushtet politik në bindje të detyruar
Pas rënies së Bashkimit Sovjetik, një grusht biznesmenësh përfituan nga privatizimi masiv dhe u shndërruan në oligarkë me ndikim të jashtëzakonshëm politik. Në vitet ’90, figura si Boris Berezovsky luanin rol vendimtar në prapaskenat e pushtetit. Vetë Berezovsky më vonë do të shprehej se ishte penduar për mbështetjen e Putinit, duke e quajtur atë një tiran që shkatërroi liritë dhe zhvillimin e Rusisë. Ai u gjet i vdekur në mërgim në Britani në vitin 2013 – një fund simbolik edhe për epokën e oligarkëve të pavarur.
Me ardhjen e Putinit në pushtet, rregullat ndryshuan rrënjësisht: pasuria u tolerua, por vetëm nëse shoqërohej me besnikëri absolute. Çdo tentativë për pavarësi politike u ndëshkua ashpër.
Shembulli i Oleg Tinkov: karrota dhe shkopi
Rasti i ish-miliarderit Oleg Tinkov ilustron qartë mënyrën se si funksionon ky sistem. Pasi e quajti luftën në Ukrainë “të çmendur”, Tinkov u përball menjëherë me presion nga Kremlini. Banka e tij Tinkoff, një nga më të mëdhatë në Rusi, iu shit një kompanie të lidhur me pushtetin për vetëm rreth 3% të vlerës reale.
Brenda pak ditësh, Tinkov humbi pothuajse 9 miliardë dollarë dhe u detyrua të largohej nga Rusia. Mesazhi ishte i qartë: kundërshtimi politik ka një çmim shumë të lartë.
Lufta si biznes fitimprurës
Në momentin e pushtimit të plotë të Ukrainës, më 24 shkurt 2022, Putini mblodhi 37 nga njerëzit më të pasur të Rusisë në Kremlin. Ata nuk kishin hapësirë për kundërshtim, edhe pse e dinin se sanksionet do t’i godisnin rëndë. Fillimisht, goditja ishte e fortë: deri në prill 2022, numri i miliarderëve ra nga 117 në 83 dhe humbjet totale arritën në 263 miliardë dollarë.
Por ekonomia e luftës ndryshoi gjithçka. Shpenzimet masive ushtarake nxitën rritje ekonomike mbi 4% në vitet 2023–2024. Biznesmenët e lidhur me industrinë e mbrojtjes ose me zinxhirët e furnizimit të saj filluan të përfitonin ndjeshëm. Sipas Forbes, në vitin 2025 Rusia kishte 140 miliarderë – numri më i lartë ndonjëherë – me një pasuri kolektive prej rreth 580 miliardë dollarësh.
Sanksionet që forcuan besnikërinë
Ndryshe nga synimi fillestar i Perëndimit, sanksionet nuk i kthyen miliarderët rusë kundër Putinit. Përkundrazi, ngrirja e aseteve dhe sekuestrimi i pronave jashtë vendit ua bëri pothuajse të pamundur largimin nga sistemi. “Perëndimi bëri gjithçka që miliarderët rusë të mblidheshin rreth flamurit”, vëren analisti Alexander Kolyandr nga CEPA.
Dalja e kompanive perëndimore nga Rusia krijoi gjithashtu një vakum ekonomik, i cili u mbush nga biznesmenë besnikë ndaj Kremlinit, të cilët blenë asete fitimprurëse me çmime të ulëta. Kjo solli krijimin e një elite të re ekonomike, e cila e ka mirëqenien e saj të lidhur drejtpërdrejt me vazhdimin e pёrplasjes me Perëndimin.
Pasuri pa pushtet
Sot, miliarderët rusë janë një shtyllë kyçe e ekonomisë së luftës së Putinit, por jo një forcë politike e pavarur. Ata që kundërshtuan u larguan ose u shkatërruan financiarisht; ata që qëndruan, përfituan – me kushtin e heshtjes.
Në këtë realitet të ri, oligarkët nuk janë më “mbretër të prapaskenës”, por pjesë e një mekanizmi të kontrolluar fort nga Kremlini. Të pasur, por pa zë – dhe pikërisht kështu i do Vladimir Putin.
(Burimi: BBC)
