Tre ekonomistë të njohur – Joel Mokyr, Philippe Aghion dhe Peter Howitt – janë shpallur fitues të Çmimit Nobel në Ekonomi për vitin 2025, për kontributin e tyre në shpjegimin e rritjes ekonomike të nxitur nga inovacioni.
Akademia Mbretërore Suedeze vlerësoi punën e tyre si thelbësore në kuptimin e procesit të “shkatërrimit krijues”, përmes të cilit risitë e reja përmirësojnë jetën dhe produktivitetin, ndërsa njëkohësisht zëvendësojnë teknologjitë dhe bizneset e vjetra. Ky koncept, i njohur fillimisht nga ekonomisti austriak Joseph Schumpeter, ka marrë një dimension të ri falë punimeve të Aghion dhe Howitt, të cilët në vitin 1992 ndërtuan një model matematik për të shpjeguar se si inovacioni mund të gjenerojë rritje të qëndrueshme ekonomike.
Joel Mokyr, profesor në Universitetin Northwestern, ka shtuar një qasje historike dhe shkencore, duke theksuar se inovacionet e qëndrueshme kërkojnë jo vetëm dije praktike, por edhe kuptim të plotë të arsyes pse ato funksionojnë.
Në fjalën e tij pas shpalljes së fituesve, Philippe Aghion u shpreh i emocionuar, duke thënë se nuk gjen fjalë për të përshkruar këtë ndjesi dhe se do ta përdorë shumën e çmimit për të mbështetur kërkimet në laboratorin e tij. Ai nuk ngurroi të japë edhe një mesazh për zhvillimet globale, duke thënë se nuk e mirëpret kthimin e Shteteve të Bashkuara drejt proteksionizmit, pasi një qasje e tillë, sipas tij, dëmton rritjen dhe inovacionin botëror.
Kryetari i Komitetit për Shkencat Ekonomike, John Hassler, theksoi se puna e tre laureatëve tregon se rritja ekonomike nuk duhet marrë si e mirëqenë dhe se duhet mbrojtur ekosistemi i inovacionit për të shmangur stanjacionin ekonomik.
Gjysma e çmimit prej 11 milionë koronash suedeze, rreth 1.2 milionë dollarë, i takon Mokyr-it, ndërsa pjesa tjetër ndahet mes Aghion dhe Howitt. Fituesit do të marrin gjithashtu një medalje ari 18 karatësh dhe një diplomë nderi në ceremoninë që do të mbahet më 10 dhjetor, në përvjetorin e vdekjes së Alfred Nobelit.
Vitin e kaluar, çmimi iu dha ekonomistëve Daron Acemoglu, Simon Johnson dhe James A. Robinson për kërkimet e tyre mbi shkaqet e pabarazisë ekonomike mes vendeve dhe përfundimin se shoqëritë më të hapura e më të lira janë ato që zhvillohen më shpejt.
Çmimi i këtij viti vjen si një mesazh i fortë për ekonominë globale: përparimi nuk ndodh duke e mbrojtur të vjetrën, por duke e sfiduar atë përmes ideve të reja që e çojnë shoqërinë përpara.
