Të kuptosh se kush është një psikopat nuk është aspak e lehtë, madje as për studiuesit më të avancuar. Pavarësisht dekadave kërkimesh, ende nuk ka një përkufizim të vetëm dhe të qartë. Arsyeja kryesore lidhet me natyrën e vetë psikopatisë: individët me këto tipare shpesh nuk e pranojnë sjelljen e tyre dhe mund të manipulojnë mënyrën si perceptohen nga të tjerët.
Një studim i ri nga studiuesit Ky Bray dhe Laura Drislane në Universitetin e Misisipit përpiqet t’i japë një përgjigje më të qartë kësaj dileme, duke analizuar në mënyrë të detajuar disa nga modelet më të njohura të matjes së psikopatisë.
Në qendër të studimit qëndron i ashtuquajturi “model triarkik”, i cili sugjeron se psikopatia përbëhet nga tre tipare kryesore: çlirimi nga frenat (impulsivitet dhe mungesë kontrolli), guximi (mungesë frike dhe vetëbesim i tepruar) dhe ligësia (mungesë empatie dhe ndjenja faji).
Për të testuar këtë model, studiuesit analizuan të dhënat e 612 studentëve universitarë, duke përdorur një metodë statistikore të quajtur analizë rrjeti. Kjo metodë ndihmon në kuptimin e lidhjeve mes tipareve të ndryshme dhe në identifikimin e atyre që kanë ndikimin më të madh.
Rezultati kryesor i studimit është i qartë: nga të tre tiparet, “ligësia” del si elementi më dominues dhe më përcaktues i psikopatisë.
Kjo do të thotë se tipari më i rëndësishëm i një psikopati nuk është domosdoshmërisht guximi apo impulsiviteti, por mungesa e thellë e ndjeshmërisë ndaj të tjerëve. Individë të tillë nuk arrijnë të kuptojnë emocionet e të tjerëve dhe shpesh veprojnë vetëm për interesin e tyre, pa ndjerë faj apo pendesë.
Studiuesit theksojnë se kjo “ftohtësi emocionale” është ajo që i bën këta individë të rrezikshëm në marrëdhënie personale dhe profesionale. Ata mund të gënjejnë, manipulojnë apo mashtrojnë, por thelbi i sjelljes së tyre është mungesa e lidhjes njerëzore.
Në praktikë, kjo ka një rëndësi të madhe për jetën e përditshme. Shpesh njerëzit përpiqen të kuptojnë nëse dikush është i besueshëm bazuar në sjellje të dukshme, por sipas këtij studimi, sinjali më i rëndësishëm është emocional: nëse një person nuk tregon empati dhe duket indiferent ndaj ndjenjave të të tjerëve, kjo mund të jetë një shenjë paralajmëruese.
Një tjetër element i rëndësishëm është se jo të gjithë psikopatët janë kriminelë. Disa prej tyre mund të jenë të suksesshëm në biznes apo politikë, duke fshehur tiparet e tyre pas një fasade normale. Kjo e bën edhe më të vështirë identifikimin e tyre.
Në përfundim, studimi sugjeron se, në mungesë të testeve apo analizave profesionale, mënyra më e mirë për të “lexuar” një person është të vëzhgoni lidhjen emocionale. Nëse ajo mungon, kjo mund të jetë një shenjë që duhet marrë seriozisht.
(Burimi: Susan Krauss Whitbourne, Psychology Today)
