Donald Trump ka rihapur një debat të fortë ndërkombëtar, duke deklaruar se Shtetet e Bashkuara kanë nevojë për Groenlandën për arsye të sigurisë kombëtare dhe jo për pasuritë minerale. Deklarata vjen pas emërimit të një të dërguari të posaçëm amerikan për ishullin arktik, një hap që ka shkaktuar reagime të ashpra nga Danimarka dhe autoritetet lokale të Groenlandës.
I pyetur nga BBC për rolin e ri të Jeff Landry, Trump u shpreh se SHBA-të “duhet ta kenë Groenlandën” për mbrojtjen kombëtare dhe se Landry do të “udhëheqë sulmin” si i dërguar special. Groenlanda është një territor gjysmë-autonom që i përket Mbretërisë së Danimarkës, por kjo lëvizje ka zemëruar Kopenhagenin, i cili njoftoi se do të thërrasë ambasadorin amerikan për shpjegime zyrtare.
Nga ana e tij, kryeministri i Groenlandës theksoi se ishulli duhet të vendosë vetë për të ardhmen e tij dhe se integriteti territorial duhet të respektohet. “Groenlanda u përket banorëve të saj,” u shpreh ai, duke nënvizuar se emërimi i një të dërguari të posaçëm nuk ndryshon statusin e territorit.
Guvernatori Landry, në një postim në rrjetin social X, e quajti “nder” shërbimin në këtë rol, duke lënë të kuptohet se synimi është afrimi i Groenlandës me SHBA-të. Që nga rikthimi i tij në Shtëpinë e Bardhë në janar, Trump ka ringjallur interesin e vjetër për Groenlandën, duke përmendur pozicionin e saj strategjik në Arktik dhe pasuritë natyrore. Ai madje nuk ka përjashtuar përdorimin e forcës për të siguruar kontrollin e ishullit, një qëndrim që ka tronditur Danimarkën, aleate e NATO-s.
“Ne kemi nevojë për Groenlandën për sigurinë kombëtare, jo për mineralet,” tha Trump, duke përmendur anijet kineze dhe ruse si kërcënime të mundshme në rajon. Groenlanda ka rreth 57 mijë banorë dhe gëzon vetëqeverisje të gjerë që nga viti 1979, megjithëse mbrojtja dhe politika e jashtme mbeten kompetencë daneze. Sondazhet tregojnë se, ndonëse shumica e groenlandezëve mbështesin pavarësinë nga Danimarka, ekziston kundërshtim i fortë ndaj bashkimit me SHBA-të.
Ministri i Jashtëm danez, Lars Lokke Rasmussen, e cilësoi emërimin e Landry-t si “thellësisht shqetësues” dhe paralajmëroi se Danimarka nuk mund të pranojë veprime që cenojnë integritetin territorial të mbretërisë. Edhe kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, u shpreh i hapur për bashkëpunim me SHBA-të, por vetëm mbi bazën e respektit të ndërsjellë.
Në mbështetje të Danimarkës doli edhe presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, e cila deklaroi se BE-ja qëndron në solidaritet të plotë me Danimarkën dhe popullin e Groenlandës.
Groenlanda ndodhet në Arktik, mes Amerikës së Veriut dhe Evropës, dhe ka rëndësi të madhe strategjike për SHBA-të dhe NATO-n. Uashingtoni mban një bazë ushtarake atje që nga Lufta e Dytë Botërore, ndërsa ka rihapur edhe konsullatën në Nuuk në vitin 2020. Trump kishte tentuar ta blinte Groenlandën edhe në vitin 2019, por propozimi u refuzua prerazi me deklaratën e famshme: “Groenlanda nuk është në shitje”.
Emërimi i të dërguarit të posaçëm tregon se ambicia e Trump për të rritur ndikimin amerikan në Arktik mbetet e fortë dhe se çështja e Groenlandës vazhdon të jetë një pikë e ndjeshme në marrëdhëniet transatlantike. Lajmi raportohet nga BBC.
