Mendja jonë ka një prirje të çuditshme: kapet fort pas asaj që nuk shkon. Një fjalë e gabuar, një vështrim kritik, një ngjarje e pakëndshme – dhe papritur mendimet nisin të vijnё vёrdallё, duke u kthyer vazhdimisht tek e njëjta ndjesi shqetësimi. Psikologët e quajnë këtë prirje “katastrofizim”: tendenca për ta zmadhuar të keqen dhe për ta ripërjetuar vazhdimisht në mendje.
Që në moshë të re, shumë prej nesh jetojnë me projeksione për të ardhmen. Imagjinojmë një jetë perfekte, marrëdhënie ideale, sukses pa pengesa. Disa nga këto ëndrra realizohen, disa jo. Por edhe kur gjërat shkojnë mirë, mendja vazhdon të rikthehet te mangësitë, gabimet, zhgënjimet e vogla. Kjo ndodh sepse mendja njerëzore nuk është neutrale: ajo është e anuar drejt rrezikut.
Studime psikologjike kanë treguar se truri reagon më fort ndaj informacionit negativ sesa atij pozitiv. Në një eksperiment klasik, pjesëmarrësve iu treguan imazhe neutrale, pozitive dhe kërcënuese. Aktiviteti i trurit ishte dukshëm më i lartë kur shihnin imazhe negative. Kjo ndodh sepse, nga pikëpamja evolucionare, vëmendja ndaj rrezikut na ka ndihmuar të mbijetojmë.
Por në jetën moderne, kjo mekanikë shpesh kthehet kundër nesh. Një koment i pafajshëm nga një mik mund të na mbetet në mendje për ditë të tëra. Një shqetësim i thjeshtë shndërrohet, hap pas hapi, në një skenar katastrofik që ende nuk ka ndodhur – dhe ndoshta nuk do të ndodhë kurrë.
Kjo prirje ndikon drejtpërdrejt edhe në marrëdhëniet tona. Në takime të reja, fokusohemi te të metat e vogla të tjetrit. Në marrëdhënie afatgjata, një shenjë e lehtë kritike mjafton që të ngrihemi menjëherë në mbrojtje. Mendja sillet sikur është gjithmonë në alarm.
Psikologët theksojnë se negativiteti është më kompleks se pozitiviteti. Për ta kuptuar dhe menaxhuar, kërkon vetëdije dhe përpjekje të qëllimshme. Ndryshe nga mendimet pozitive që vijnë lehtë dhe kalojnë shpejt, mendimet negative nguliten dhe kërkojnë punë për t’u çmontuar.
Hapi i parë është njohja e këtij modeli mendor. Kur kuptojmë se mendja jonë po e zmadhon një situatë, po rikthen vazhdimisht një gabim të vogël apo po e çon një shqetësim drejt skenarëve ekstremë, atëherë kemi mundësi ta ndërpresim ciklin. Jo duke e mohuar problemin, por duke ia hequr peshën e tepruar emocionale.
Negativiteti nuk është armik. Ai është një mekanizëm mbrojtës. Por kur mbetet i pakontrolluar, kthehet në burim ankthi dhe lodhjeje mendore. Të mësosh ta dallosh, ta vësh në perspektivë dhe të mos e ushqesh pa fund, është një nga aftësitë më të rëndësishme për mirëqenien mendore.
Sepse jo çdo mendim që na vjen në kokë meriton vëmendjen tonë të plotë.
(Burimi: Psychology Today)
