Nga kontrasT.al
Një leksion kushtetues që sistemi ynë penal duhej ta kishte ditur prej kohësh…
Në një vend ku telefoni celular trajtohet herë si provë, herë si territor i pushtuar, e herë si arkiv universal i jetës private që hapet me logjikën e “hajde ta shohim njëherë çfarë ka brenda”, Vendimi nr. 44/2025 i Gjykatës Kushtetuese (rasti O.Y.) vjen si një dokument jo vetëm juridik, por edhe pedagogjik — pothuaj didaktik — për një sistem hetimor dhe gjyqësor që prej vitesh sillet sikur proporcionaliteti është një koncept luksi dhe jo detyrim kushtetues.
Ky vendim, i shpallur më 13 Janar 2026, përbën një nga analizat më të thelluara të Gjykatës Kushtetuese deri më sot:
– mbi kufijtë e sekuestrimit dhe ekspertimit teknik-elektronik të telefonave celularë
– mbi mbrojtjen e të dhënave personale dhe fshehtësinë e korrespondencës sipas neneve 35 dhe 36 të Kushtetutës, si dhe nenit 8 të KEDNJ-së.
Por, mbi të gjitha ky vendim është një aktakuzë elegante ndaj praktikës së përditshme të prokurorisë speciale që ka vepruar me stilin e “sekuestrimit total – filtrimit eventual”.
E megjithatë, një pyetja lind: Nëse janë marrë dhe publikuar të dhëna sensitive dhe të palidhura me hetimet, a duhet të dëmshpërblehet individi?
Telefoni si “minierë e hapur” për hetimin — derisa Kushtetuta të thotë “NDAL”
Nga vetë arsyetimi i Gjykatës Kushtetuese rezulton qartë se organet e ndjekjes penale kishin autorizuar një ekspertim teknik-elektronik me një fushë veprimi gati enciklopedike: thirrje, mesazhe, kontakte, foto, video, aplikacione sociale, të dhëna navigimi, të dhëna të fshira, logime — dhe sigurisht, klauzola e artë procedurale: “çdo e dhënë tjetër me rëndësi për hetimin”.
Një formulë kaq e gjerë sa do ta bënte krenar çdo arkivist universal, por jo domosdoshmërisht një gjykatës kushtetues.
Gjykata Kushtetuese u shpreh pa kozmetikë:
“… vendimi për ekspertim ishte hartuar në terma të gjerë, pa kufizuar në mënyrë të arsyeshme fushëveprimin e masës, duke i lënë organit procedues praktikisht mundësinë e “sekuestrimit në bllok të përmbajtjes së telefonit” pavarësisht lidhjes me objektin konkret të hetimit.”
Pra, në përkthim juridik të thjeshtuar: kur kërkon gjilpërën, nuk justifikohet të sekuestroni gjithë kashtën, hambarin dhe madje gjithë fshatin përreth.
Një sistem që e di se kërkohet autorizim gjyqësor — por preferon orarin zyrtar
Një element pothuaj tragjikomik në arsyetim është justifikimi procedural: sekuestrimi dhe veprimet pasuese janë kryer pa vendim paraprak gjyqësor, sepse ndërhyrja e prokurorit ishte “e pamundur” për shkak të kalimit të orarit zyrtar.
Kushtetuta jonë, ashtu si çdo kushtetutë tjetër në botë, garanton të drejta themelore. Orari zyrtar garanton pushimin administrativ. Në praktikën shqiptare, duket se shpesh fiton ky i fundit.
Gjykata Kushtetuese nga ana e saj vendos standardin korrekt:
“… kërkimi i të dhënave kompjuterike që përfaqësojnë të dhëna personale ose korrespondencë private duhet, në parim, të autorizohet me vendim paraprak të gjykatës, me kufizime të qarta mbi objektin, shtrirjen dhe kriteret e filtrimit.”
Pra, jo autorizime “të bardha”, jo mandate “blanko”, jo formula copy-paste.
Pëlqimi i informuar nuk është firmë nën stres
Një tjetër goditje e qetë, por e fortë, e Gjykatës në vendimin “anti-celular” lidhet me mitin procedural vendas: “e dorëzoi vetë telefonin, pra gjithçka është në rregull”.
Gjykata e rrëzon këtë arsyetim me standarde të pastra kushtetuese dhe të GJEDNJ-së:
“… dorëzimi i telefonit pa u lejuar konsultimi me avokat dhe pa u informuar për të drejtën për të mos e dorëzuar nuk përbën heqje dorë të vlefshme nga e drejta për jetë private dhe fshehtësinë e korrespondencës; heqja dorë duhet të jetë e informuar, e vetëdijshme dhe inteligjente.”
Me fjalë të tjera: procesverbali i nënshkruar nuk është sakrament që shenjtëron çdo ndërhyrje.
Kritika të drejtpërdrejta ndaj gjykatave të zakonshme: jurisprudencë pa busull njësuese
Vendimi është gjithashtu një kritikë e tërthortë ndaj mungesës së një praktike të qëndrueshme dhe njësuese nga Gjykata e Lartë mbi kufijtë midis: veprimeve teknike të sigurimit të provës elektronike, dhe aksesimit / kërkimit / përpunimit të përmbajtjes së të dhënave.
Gjykata me vendim thekson shprehimisht mungesën e kësaj qartësie:
“… nuk duket se ka një praktikë gjyqësore të qëndrueshme dhe, aq më tepër, njësuese të Gjykatës së Lartë për kufijtë e këtyre veprimeve.”
Në një sistem ku njësimi i praktikës është mjet sigurie juridike, kjo mungesë nuk është thjesht problem metodologjik, por është problem kushtetues.
Krahasimi me standardet e GJEDNJ-së dhe praktikat evropiane
Gjykata Kushtetuese referon drejtpërdrejt nenin 8 të KEDNJ-së dhe jurisprudencën e GJEDNJ-së mbi ndërhyrjet në jetën private, duke theksuar tre shtyllat klasike:
- ndërhyrja duhet të jetë “në përputhje me ligjin”
- të ndjekë një qëllim legjitim
- të jetë e nevojshme dhe proporcionale në një shoqëri demokratike
Në jurisprudencën evropiane (p.sh. Barbulescu v. Romania, Roman Zakharov v. Russia, Szabó and Vissy v. Hungary), GjEDNj ka qenë vazhdimisht skeptike ndaj autorizimeve të gjera, filtrimeve pasive dhe kontrolleve ex post formale.
Vendimi ynë kushtetues, në këtë drejtim, është në linjë me standardin evropian — çka është lajm i mirë. Fakti që ky standard duhej rishpjeguar me kaq detaje — është lajmi tjetër.
Por edhe këtu lindin një sërë pyetjesh:
- A mundet që vetëm gjykata t’i përmbahet Konventës?
- Po organi i ndjekjes penale, nuk e ka detyrim këtë vetëpërmbajtje?
- Apo të gjithë duhet të shkojnë në Gjykatë Kushtetuese?
- A janë të gjithë të përgatitur të shkojnë në Gjykatë Kushtetuese?
- A mos po ‘fshihet’ organi “special” i ndjekjes penale mbas pavarësisë totale?
- Po hetuesit, prokurorët, “shkencëtarët” e laboratoreve shkencore të Policisë, janë të pregatitur të përballojnë ‘larmishmërinë’ dhe shumllojshmërinë e informacionit që gjendet nëpër aparatet celulare telefonik?
Mbetet për ta parë ende edhe ca “reagimin” e tyre, por fakti është se shumë pajisje elektroniko-informatike sekuestrohen pa vendime gjykate, mbeten në laboratorë, dhe askush, aq më pak pronari i pajisjes, nuk di se ç’bëhet me pajisjen më pas.
Në rastin një qytetareje këmbëngulëse në të drejtat e saj, Gjykata e Lartë vendosi në datën 16 Dhjetor 2025:
“Prishjen e vendimit nr. 1817, datë 16.07.2015 të Gjykatës së Apelit Tiranë dhe dërgimin e çështjes për rishqyrtimin në Gjykatën e Apelit të Juridiksionit të Përgjithshëm, me një tjetër trup gjykues.”
Të shpresojmë që në rigjykim shtetasja të gjejë të drejtën e “publikimit me të padrejtë të të dhënave personale” dhe t’i shpërblehet dëmi i shkaktuar, por edhe përgjegjësit të mbajnë përgjegjësitë e tyre, duke i kthyer dëmin e paguar institucionit që do të paguajë për fajin. E në këtë rast fajtorët do paguheshin nga Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit te Organizuar, shkurt nga SPAK.
Dispozitivi: një “po” e pjesshme që vlen sa një reformë e vogël
Gjykata Kushtetuese me këtë vendim “special” pranoi pjesërisht kërkesën dhe vendosi:
- konstatimin e cenimit të fshehtësisë së korrespondencës dhe të mbrojtjes së të dhënave personale për pjesën jashtë objektit të hetimit;
- asgjësimin e të dhënave që nuk lidhen me hetimin;
- vijimin e mbajtjes vetëm të atyre që lidhen me të;
- detyrimin e Prokurorisë së Posaçme për zbatim brenda 3 muajve;
- orientim detyrues për rastet e ardhshme.
Pra, jo vetëm korrigjim rasti — por udhëzim sistematik për riparimin e tij.
Kushtetuta si manual përdorimi për procedurën penale
Ironia më e hollë juridike e këtij vendimi është se ai nuk shpik asgjë të re. Ai thjesht lexon literalisht Kushtetutën, Kodin e Procedurës Penale, KEDNJ-në, dhe vetë parimin e proporcionalitetit.
Në një sistem normal, kjo do të ishte rutinë juridike e atyre që merren me “librin juridik”. Në sistemin tonë, është një “lajm editorial”, sepse nëse nevojitet një vendim 60-faqësh kushtetues për të shpjeguar që hetimi nuk është peshkim me rrjetë të të dhënave personale — atëherë problemi nuk është thjesht vetëm procedural, por dhe kulturor.
Me shpresën se vendimi nr. 44/2025 i Gjykatës Kushtetuese ka ndryshuar disi mendësinë “kap celularin” të organeve të pavarura speciale të ngarkuara me hetimin, urojmë që telefoni i radhës të trajtohet pak me më shumë “respekt” dhe jo thjesht si vendngjarje, ku jeta private e pronarit të tij të shihet si “material ndihmës hetimor”.
Sepse këtë herë, si rrallë, Kushtetuta me gardianët e saj, foli dhe shpjegoi qartë.
Vendimi i plotё i Gjykatёs Kushtetuese botuar nё Fletoren Zyrtare: https://www.qbz.gov.al/eli/vendim/2025/07/29/44/f9946592-a7a6-456c-8dc3-12c71f0dea99
© Ky është artikull ekskluziv i KontrasT.al, që gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to” / Artikulli mund të ripublikohet vetёm i shoqëruar me linkun e artikullit origjinal. Ai shpreh mendimin e redaksisë dhe synon të nxisë debat profesional.
