Një metal i heshtur, pothuajse i padukshëm në debatin publik për vite me radhë, po rezulton sot një nga rreziqet më serioze për shëndetin në Francë. Kadmiumi – i klasifikuar si kancerogjen i provuar – ka depërtuar në zinxhirin ushqimor dhe, sipas ekspertëve, po ekspozon popullsinë franceze në nivele shumë më të larta se në pjesën tjetër të Europës.
Sipas një raporti të agjencisë franceze të sigurisë ushqimore ANSES, pothuajse gjysma e francezëve janë të ekspozuar ndaj niveleve të kadmiumit mbi kufijtë e rekomanduar. Në disa raste, ky ekspozim është tre deri në katër herë më i lartë se në vendet e tjera europiane. Burimi kryesor nuk janë ndotjet industriale apo ajri – por ushqimi i përditshëm: buka, drithërat, makaronat dhe patatet.
Kadmiumi përhapet në organizëm përmes gjakut dhe depozitohet në organe si veshkat, mëlçia, mushkëritë dhe pankreasi. Ai lidhet me sëmundje të rënda, nga çrregullime neurologjike dhe riprodhuese, te rritja e rrezikut për kancer, veçanërisht të pankreasit dhe mushkërive. Gratë dhe fëmijët konsiderohen më të rrezikuarit, pasi metali zëvendëson elementë thelbësorë si hekuri dhe kalciumi në trup.
Problemi, sipas ekspertëve, nuk është i ri. Prej më shumë se 15 vitesh, shkencëtarët kanë paralajmëruar për mbingarkesën me kadmium, por reagimi institucional ka qenë i ngadaltë. Një grup mjekësh e quajti situatën një “bombë me sahat për shëndetin publik”.
Në zemër të kësaj krize qëndron bujqësia. Kadmiumi rritet ndjeshëm në tokë për shkak të përdorimit të plehrave fosfatike, të cilat përdoren gjerësisht për të rritur prodhimin bujqësor. Franca, historikisht, ka mbështetur furnizimin me këto plehra nga Afrika e Veriut, veçanërisht nga Maroku dhe Tunizia – rajone ku fosfati është natyrshëm i pasur me kadmium.
Kjo lidhje nuk është thjesht ekonomike, por ka rrënjë të thella historike. Që në fillim të shekullit XX, gjatë periudhës koloniale, Franca kërkonte burime fosfati në territorin e saj në Afrikën e Veriut për të ushqyer rritjen e brendshme. Sot, kjo trashëgimi vazhdon të ndikojë në përbërjen e tokave franceze.
Ligji gjithashtu ka luajtur një rol kyç. Ndërsa Bashkimi Europian vendos një kufi prej 60 mg/kg kadmium në plehrat fosfatike, Franca lejon deri në 90 mg/kg – shumë më lart se niveli prej 20 mg/kg që rekomandohet nga ANSES dhe që tashmë zbatohet në disa vende si Finlanda apo Hungaria. Përpjekjet për ta ulur këtë kufi kanë ngecur për vite, ndërsa objektivi aktual për arritjen e standardit më të ulët është shtyrë deri në vitin 2038 – një afat që kritikët e quajnë të papranueshëm.
Përveç kësaj, faktorët gjeopolitikë e komplikojnë situatën. Alternativat me përmbajtje më të ulët kadmiumi janë të kufizuara dhe shpesh vijnë nga vende si Rusia, me të cilën Europa ka reduktuar lidhjet për shkak të luftës në Ukrainë. Kjo e bën diversifikimin e furnizimit të vështirë.
Ndërkohë, lidhjet ekonomike dhe diplomatike me Marokun mbeten të forta. Një kredi prej 350 milionë eurosh nga Agjencia Franceze e Zhvillimit për kompaninë shtetërore marokene të fosfatit ka nxitur polemika të reja, duke ngritur pyetje mbi prioritetet e politikës franceze mes interesave strategjike dhe atyre shëndetësore.
Por kriza nuk lidhet vetëm me burimin e plehrave. Modeli bujqësor francez, i bazuar në prodhim intensiv dhe përdorim të lartë inputesh kimike, ka kontribuar në akumulimin gradual të kadmiumit në tokë. Ky është një proces i gjatë, që sot po jep efektet e tij.
Ekspertët theksojnë se alternativat ekzistojnë: teknologji për të pastruar kadmiumin nga plehrat, metoda bujqësore më të qëndrueshme, apo përdorimi i burimeve më të pastra nga vende europiane. Megjithatë, ndryshimi kërkon vullnet politik dhe përballje me interesat e forta të sektorit bujqësor.
Rasti i Francës nxjerr në pah një dilemë më të gjerë mes nevojës për prodhim të lartë ushqimor dhe mbrojtjes së shëndetit publik. Për vite me radhë, balanca ka anuar nga prodhimi. Sot, pasojat janë të dukshme – dhe të matshme në trupin e qytetarëve.
Kadmiumi nuk është më një rrezik abstrakt. Ai është tashmë në pjatë.
(Burimi: France 24)
